Wednesday , 28 June 2017

Home » انتخاب سردبير » فیس بوک، تلگرام، اینستاگرام و همه‌ی یوزپلنگانی که با من دویده‌اند!

فیس بوک، تلگرام، اینستاگرام و همه‌ی یوزپلنگانی که با من دویده‌اند!

|| April 13, 2017

این مطلب تاکنون 17712 بار مورد مطالعه قرار گرفت

فاطمه اختصاری

در این سال ها درباره ی شبکه های مجازی و تحلیل آنها بسیار خوانده ایم. فضای مجازی و شبکه های اجتماعی امروزه به بخشی جدایی ناپذیر از زندگی ما بدل شده اند. این نوشته ی «مهدی موسوی» اگرچه در ابتدا بسیار شخصی به نظر رسیده و داستان کشمکش او در دو دهه ی اخیر با فضای مجازی است، اما در دل خود نکات و اشاره های غیرقابل انکاری را دارد. نکاتی که برای بررسی دقیق تر چیستی و چرایی آنها به نوشتن مقالاتی تحلیلی و مفصل نیاز است. شاید این مطلب، گزارشی دقیق از بیست سال حضور اینترنت در خانه های ایرانی نباشد اما با قلم و نگاه «مهدی موسوی» (به عنوان یکی از فعال ترین هنرمندان در فضاهای مجازی) معنایی دیگرگونه می یابد. نگاهی کاملا شخصی که با ارجاعاتش به حوادث و اتفاقات این بیست سال، مخاطب را به چالشی غیرشخصی می کشاند. و مطمئنا این نوشته می تواند بهانه ای باشد برای نوشته شدن مقالاتی در زمینه ی تحلیل شبکه های اجتماعی مختلف در جامعه ی ایرانی:

در این سال ها در فضای مجازی خیلی آواره بوده ام.

از اواخر دهه ی هفتاد که با یاهومسنجر و گروه های آن با آدم های دیگر ارتباط برقرار می کردیم تا رسیدن به وبلاگ نویسی فارسی و وبلاگ «غزل پست مدرن» در سال 1382 و به روز کردن های مفصل هر روزه و هفتگی و ساعت ها خواندن دیگران و خبررسانی و…

همان سال ها یک اتفاق دیگر هم افتاد و آن هم تولد پدیده ای مثل «اورکات» بود که شاید اولین تجربه های ما از شکل ابتدایی یک شبکه ی اجتماعی بود.

هرقدر که یاهومسنجر و اورکات بیشتر به درد فضاهای تین ایجری و بی تعارف! دوست پیدا کردن و وقت تلف کردن می خوردند در محیط وبلاگ (و قبل از آن سایتی که داشتم) فضای جدی ادبی و هنری و نقد و چالش برقرار بود و آن تجربه ی خوب ده سال وبلاگ نویسی ام با وجود همه ی فیلترینگ ها و فحش های بی نام و آزارها و هک شدن پرشین بلاگ و… هرگز و هرگز برای من تکرار نشده است. دوستان و همراهانی که از آن سال ها شناختم هنوز هم جدی ترین و نزدیک ترین دوستان منند حتی اگر ماه ها ارتباطی نداشته باشیم.

فکر می کنم در سال 1387 بود که یکی از دوستان مرا به شبکه ی اجتماعی فیس بوک دعوت کرد. چند بار امتناع کردم تا در انتها دل را به دریا زدم و به آن پیوستم. همان روزهای اول به قدرت این رسانه پی بردم و در آن فعال شدم. تنها مشکل این شبکه محدودیت تعداد دوستان بود که مرا به ساختن صفحه های دوم و سوم و چهارم کشاند.

فیس بوک پیشرفت می کرد و اعضایش هم پیوسته زیاد می شدند اما از آن طرف فیلترینگ هم از راه رسید و بعد هم اتفاقات سال 88 که باعث شد از دنیای مجازی به خیابان ها برویم. هرچند، چند ماه بعد خسته و متلاشی دوباره پای کامپیوترها نشستیم تا تغییر را از همین جا ادامه دهیم…

مهدی موسوی

سال 1389 سال تلخی بود. دستگیری توسط وزارت اطلاعات و تعطیل شدن کارگاه ها و تحویل صفحاتم به یکی از دوستان (با فشار وزارت اطلاعات برای ترک فیس بوک) و خانه نشین شدن خودم. ارتباط من با جهان قطع شده بود. پس سعی کردم با نوشتن احتیاط آمیز در وبلاگ و همچنین وارد شدن به فضایی دیگر به نام گوگل ریدر (که روی آن حساسیتی وجود نداشت) به حیات رسانه ای خودم ادامه دهم. گوگل ریدر دنیایی متفاوت از فیس بوک بود. دو فضای کاملا جدی و هجو در موازات هم فعالیت می کردند. مطالب سایت های خبری و وبلاگ ها در کنار مطالب هجو و طنز و شوخی بالا می آمدند. مطمئنا گوگل ریدر، دنیای من و نقدها و بحث هایم نبود اما چنان به آنجا و محیط دوستانه و مهربانش خو گرفته بودم که وقتی گوگل آنجا را نابود کرد و محیط نه چندان دلچسب گوگل پلاس را جایگزینش کرد انگار خانه و شهرم را از دست داده باشم. بچه های آنجا بعدها به توییتر کوچیدند اما منِ پرحرفِ جا نشده در محدودیتِ تعداد حروف! ترجیح دادم به همان خاطرات و دوستی ها بسنده کنم و هرگز توییتر را تجربه نکنم. هرچند هنوز با خواندن کانال «وحید آنلاین» به آن روزها پرت می شوم.

کم کم دوباره به فیس بوک برگشتم. با صفحه ی جدید و از دست دادن دوستان گذشته. اما خیلی زود دوباره بسیاری از آنها را پیدا کردم و نوشتم. فیس بوک با وجود فیلترینگ رونق زیادی پیدا کرده بود و محیط خوبی برای کار ادبی، نقد و آموزش بود. وبلاگ هم که هر روز فیلتر می شد و از آدرسی به آدرس دیگر کوچ می کردم. کم کم محیط هایی مثل واتس اپ و وایبر و گروه هایشان ایجاد شدند که اگرچه به رونق فیس بوک نبودند (چون هنوز بسیاری از مردم گوشی های قدیمی داشتند) اما خبر از ظهور رسانه هایی تازه می دادند.

سال 1392 بود و روزهایی که تازه خبر اینستاگرام و وایبر و… به گوشم خورده بود که توسط نیروهای اطلاعات سپاه از خانه ربوده شدم. بعد چهل روز وحشتناک وقتی با قید وثیقه آزاد شدم فیس بوک و ایمیل و لپ تاپ و همه چیزم برای همیشه دست شکنجه گران آنجا افتاده بود و حتی اجازه ی رفتن به جلسات ادبی را به من نمی دادند چه برسد به برگشتن به دنیای مجازی.

چند ماه از خانه نشینی ام گذشته بود و کم کم داشتم به مشکلات روحی و تهدیدها و آزارها و عدم امنیت عادت می کردم که تصمیم گرفتم برای فراموشی و فکر نکردن و فرار از خاطرات، برخلاف نظر همیشگی ام کمی بازی کنم!! بازی ای به نام کلش آف کلنز نصب کردم و صبح تا شب یا کتاب خواندم یا شعر گفتم یا بازی کردم شاید بتوانم فراموش کنم روزهای تلخ دادگاه و مقیسه را… شاید بتوانم فراموش کنم تهدیدهای گاه به گاه و صدای مریض بازجو را… همین بازی و گروهی که بچه های آن کلن در نرم افزار «لاین» داشتند مرا به شبکه ی اجتماعی بعدی ام یعنی لاین کشاند.

بی تعارف بدترین شبکه ی اجتماعی که در آن حضور داشته ام لاین بوده است هرچند در آنجا نیز تعدادی از بهترین طرفداران و دوستانم را یافتم که با من تا امروز همراه بوده اند. اما مشکلات زیاد بودند: از اینکه با وجود بلاک کردن، اراذل و اوباش مجازی می توانستند باز هم برایم کامنت فحش بنویسند! تا اینکه کلا فضای بی ادبانه ای در آنجا وجود داشت و اکثر مطالب هم غیرمفید و حاوی هرزه نگاری یا مطالب شخصی بودند که من از آنها لذتی نمی بردم. البته تعدادی از دوستان اهل هنر یا مخاطبان جدی هم بودند اما مجموعا فضای دلچسبی نبود و آدم های جدی در آن بسیار کم بودند و میانگین سن اعضایش هم تقریبا کمتر از نصف سن من بود.

جلسات آخر دادگاه که برگزار شد و وقتی امیررئیسیان (وکیلم) با مقیسه (قاضی شعبه 28 دادگاه انقلاب) دعوایش شد که چرا از روی حکم!!! دارد اتهامات مرا می خواند و تفهیم اتهام می کند (شبیه فیلم های طنز سیاه یا حتی ادبیات کافکایی) تصمیم گرفتم به سیم آخر بزنم و به شبکه های اجتماعی برگردم.

در آن روزها بیشترین شبکه ی اجتماعی که مورد استقبال قرار گرفته بود اینستاگرام بود. هم فیلتر نبود و هم تولید مطلب در آن به هوش یا استعداد خاصی احتیاج نداشت. کافی بود یک عکس سلفی از خودت بگیری و بی هیچ کپشنی به روز کنی. طبیعتا هدف من حضور پرایویت و محدود در این فضا بود اما همان روزهای اول آنقدر درخواست دوستی برایم ارسال شده بود که ترجیح دادم صفحه ام را باز کنم و فقط افرادی را که فحاش یا شایعه پراکن یا ترول یا… هستند بلاک کنم و بی هیچ حاشیه ای به کار ادبی خودم مشغول شوم.

بی تعارف اینستاگرام مشکلات خودش را دارد. محدودیت تعداد حروف برای آدمی مثل من دیوانه کننده است. وجود پروفایل های جعلی فراوان، اجبار در گذاشتن عکس برای هر نوشته، حجم عظیم مطالب مبتذل، فضای مسموم فحاشی و بی ادبی در زیر پست های سلبریتی ها، حجم بالای مطالب توهین آمیز در پست ها و… مسائل آزار دهنده ای هستند. بگذریم که در ابتدا حتی نمی شد عکس های غیرمربع گذاشت!! اما من آنجا را دوست دارم. یک علت واضحش این است که بسیاری از مردم ایران ترجیح می دهند در شبکه ای غیرفیلتر عضو باشند (به علت سرعت کم اینترنت یا مشکلات فیلترشکن ها یا…) و طبعا اکثر دوستان و مخاطبان من در ایران زندگی می کنند. علت دیگرش فضای دوستانه و صمیمی موجود در صفحه ی من است. همه مطالب یکدیگر را می خوانند و از لایک زدن و کامنت گذاشتن ابایی ندارند و این موضوع حس خوبی به نویسنده می دهد. علت دیگرش شاید آن باشد که حداقل در صفحه ی من و کسانی که دنبالشان می کنم بحث ها کاملا ایجابی است و از دعواهای کافه ای بی انتها که نه هرگز به جایی می رسد و نه هرگز سودی دارد خبری نیست. هرچند در اینستاگرام هم (مثل تمام فضاهای مجازی دیگر و حتی جوامع غیرمَجازی ایرانی) آنقدر آدم لوده و فحاش و مریض و… هست که اگر تصمیم بگیرند زیر صفحه ات بریزند مجبور شوی صفحه ات را پرایویت کنی و تا صبح با میگرن بخوابی.

مهدی موسوی

بعد از صدور حکم عجیب و غریب زندان و شلاق و در نهایت فرار اجباری ام از ایران، زندگی در خارج از کشور و حضور خارج نشینان در شبکه ی فیس بوک مرا به برگشتن به این محیط ترغیب کرد. صفحه ای خصوصی ساختم و بعد کمی دودلی در ماندن یا رفتن، به صفحه ای دیگر کوچیدم. هرچند در این شبکه مثل سابق فعال نیستم با اینکه محیط آن را بسیار جدی تر و دارای سطحی بالاتر از شبکه های اجتماعی دیگر می بینم. شاید تعداد کم مخاطب دلیل آن باشد شاید هم عدم توجه همان تعداد از مخاطبان موجود به مطالب یکدیگر… در واقع اکثر کاربران یا به علت زیاد بودن تعداد دوستان فرصت نمی کنند مطالب یکدیگر را بخوانند یا مثل من فعالیت اصلی شان در شبکه ی اجتماعی دیگری است یا مطالب همدیگر را می بینند اما ترجیح می دهند توجهی نکنند. و البته که وقتی خود من فرصت خواندن دیگران را ندارم از بقیه چه انتظاری دارم؟ خیلی از مشکلاتی که امروز من در فیس بوک می بینم صدها برابرش در محیط های دیگر یافت می شود. اما وقتی این مشکلات را (نظیر دگم اندیشی، خشونت کلامی، باندبازی و تخریب و پرداختن به حاشیه و…) را در بین آدم های جدی تر می بینی بیشتر توی ذوقت می خورد و کم کم کمرنگ می شوی. اما بی تعارف هنوز هم فیس بوک بهترین شبکه ی اجتماعی برای فعالیتی از جنس فعالیت من است و امیدوارم روزی رفع فیلتر شود و بشود همه ی مخاطبان را در آنجا در کنار هم داشت.

اما آخر این مسیر طولانی (که مطمئنا آخرش نیز نیست) به تلگرام می رسد. کانال ها و گروه های تلگرامی که حتی جای سر زدن به سایت ها را گرفته اند. مردمی که بیش از خواندن مطالب، به عضو کردن دیگران در صدها گروه مختلف اما مشابه تمایل دارند و روزانه مرا مجبور می کنند از ده ها گروه تلگرامی لفت بدهم. گروه هایی که در هر دقیقه چندین مطلب در آنها کپی پیست می شود بی آنکه کسی به مطالب دیگران توجهی کند. هرچند روز هم دعوایی در گروه ها ایجاد می شود و عده ای خارج می شوند و عده ای وارد!! شایعات، مطالب مبتذل، اشعار و داستان هایی بدون اسم مولف یا با اسامی دروغین و… چیزی است که فقط با سر زدن به چند گروه به طور اتفاقی نصیبتان می شود. البته اشعار و مطالب مفید و گروه هایی با فعالیت جدی هم هست اما آنقدر مطالب زیاد هستند و وقت اندک که آدم ترجیح می دهد فقط گروه ها را باز و بسته کند تا آن عدد بزرگ کنارش به صفر تبدیل شود!! کانال های تلگرامی اوضاع آبرومندانه تری دارند و بسیاری از سایت های مفید و همچنین افرادی با تولید محتوای مناسب، کانال های قابل مطالعه ای دارند. مهم ترین مشکل کانال ها محدودیت تعداد حروف است که البته با ترفندهایی در آپدیت های جدید سعی شده است این مشکل جبران شود. در هر صورت می شود از بسیاری کانال های حرفه ای استفاده کرد اگر دوستانی که به پروژه ی هر ایرانی یک کانال تلگرام!! اعتقاد دارند بگذارند! و آدم را هر روز در کانال هابشان عضو نکنند. (تا دویست نفر اول اعضای کانال را می شود بی اجازه ی آنها اضافه کرد!) در هر صورت خود محیط تلگرام، موقعیت و فضای خوبی است به شرطی که حجم مطالب مفید آن کمی بیشتر شود و مردم را از مطالعه ی عمیق به سمت آشغال خوانی سوق ندهد.

در نهایت داستان ما همانجا تمام می شود که شروع شده بود. مهدی موسوی که در سال 1378 اولین بار ارتباط با آدمی دیگر را در دنیای مجازی تجربه کرد امروز از آن با تمام خوبی ها و بدی هایش خسته شده است. اگرچه از طریق همین فضای مجازی کتاب جدیدش (گفتگو در تهران) از کیلومترها آن طرف تر به مخاطب داخل ایران می رسد و در عرض یک هفته سیصد و پنجاه هزار بار دانلود می شود اما خیلی وقت ها این شبکه ها روی دیگر سکه را هم به او نشان داده اند. روزهای بد دروغ پراکنی ها و شایعات، روزهای بد فشار و خستگی از حجم بالای انتظارات بیهوده و فحاشی ها، روزهای بد تنهایی وسط این همه آدم مجازی… تنهاییِ در جمع در تن های تنهایی… مهدی موسوی دلش می خواهد موبایل را خاموش کند و چند سال نباشد. می خواهد قصه همین جا تمام شود. اما دور از زبان فارسی و آدم ها چاره ای جز ماندن ندارد. زیرا ما را چیزی فراتر از خودمان به این شبکه های مجازی و ارتباطات پیوند داده است. چیزی شاید از جنس ادبیات و تفکر و تعهد به انسان…

سید مهدی موسوی/ بهار 1396

این مطلب تاکنون 17712 بار مورد مطالعه قرار گرفت

فیس بوک، تلگرام، اینستاگرام و همه‌ی یوزپلنگانی که با من دویده‌اند! Reviewed by on . [caption id="attachment_54624" align="alignleft" width="252"] فاطمه اختصاری[/caption] [clear] در این سال ها درباره ی شبکه های مجازی و تحلیل آنها بسیار خوانده ای [caption id="attachment_54624" align="alignleft" width="252"] فاطمه اختصاری[/caption] [clear] در این سال ها درباره ی شبکه های مجازی و تحلیل آنها بسیار خوانده ای Rating: 0

About فاطمه اختصاری

درباره نویسنده: فاطمه اختصاری؛ شاعر، داستان نویس، ترانه سرا و منتقد ادبی است. او از شاعران مطرح دهه‌ی هشتاد است. تنها کتابی که از او تا به حال مجوز گرفته است «یک بحث فمینیستی قبل از پختن سیب زمینی‌ها» بوده که توسط وزارت ارشاد جمع آوری شده است. او همچنین سابقه‌ی همکاری با خوانندگانی نظیر شاهین نجفی، یاسین صفاتیان، نوید زردی و... را هم به عنوان شاعر و ترانه سرا دارد.

Comments (8)

  • محمدصادق حسینی

    گاهی بعد از خواندن یک شعر، متن یا هرنوشته‌ی دیگر احساس میکنی که وقت خود را بیهوده تلف کرده ای، اما همیشه نوشته‌های مهدی موسوی همان اندازه جذابیت دارند که جذب شروعش شده‌اید!
    درود بر تو مهدی جان

  • hooman qalandar

    بنده نوشته های مهدی موسوی را دوست دارم و پیگیر فعالیت های ایشان هستم اما چیزی که در خواندن نوشته هایش همیشه برایم آزاردهنده است این است که مهدی موسوی از دستگیری و دادگاهی شدنش زیادی اغراق و بزرگنمایی میکند،چنان که پنداری جزئیات دستگیری یک مافیای بین المللی را میخوانی!
    نمیدانم شاید هم دارای طبع بسیار ظریف و ملایمی باشن و به دلیل همین طبع ظریف و شاعرانه ایشان باشد که جریان این دستگیری و دادگاه انقدر در نظرش بزرگ می نماید و…

    • سید مهدی موسوی

      امیدوارم شما از برادران ارتش سایبری نباشید زیرا فکر می کنم تمام دوستانی که در ایران حتی یک بار خودشان یا نزدیکانشان کارشان به نهادهای امنیتی کشیده باشد می دانند که بنده اتفاقا بسیاری از آزارها و شرایط وحشتناک را برای رعایت حال مخاطبان و بد نشدن دوباره ی حال خودم نمی گویم و در واقع کوچک نمایی می کنم نه بزرگ نمایی!! فقط کافی است که به یکی از دوستانی که به شرایط من دچار شده مراجعه کنید تا بفهمید در بعضی موارد نظیر دسترسی به امکانات اولیه ی انسانی شرایطی که مثلا در فیلمی نظیر کمپ ایکس ری برای زندانیان گوانتانامو تصویر می شود از شرایطی که من و بسیاری از مردم ایران در بازداشتگاه های امنیتی داشته اند بهتر است. امیدوارم این کامنت شما از روی ناآگاهی باشد تا خدای نکرده توجیه جنایات رژیم در این بازداشتگاه ها. که اتفاقا برخوردی که با من شده و من همیشه بیان می کنم از بسیاری از دوستان زندانی ام بهتر و قابل تحملتر بوده است و شدت شکنجه های روحی کمتر از آنها بوده. احتمالا خاطرات دیگر دوستان زندانی را که بشنوید آنها را نه به بزرگ نمایی که به دروغ گویی متهم می کنید

    • Conte

      درود دوست گرامى، دستگيرىِ استاد فقط چند روز آزار و بى كسى نبود، بلكه مرگ اعتماد و اميد را همراه داشت، حس تلخ غربت حتى در سرزمين مادرى، خاكستر شدن سال ها اميد و انديشه براى پيشرفت، ادبيات و شعر. و اوج حادثه كسى است كه بعد چند ماه حبس حتى اداى خنديدن و زندگى كردن را تلخ در مى آورد و فقط شعر را زندگى مى كند.

    • outlaw

      الان شما دارين به اين مسئله اعتراف ميكنين ك تو ايران با زندانياي سياسي عقيدتي مثه مافياي مواد برخورد ميشه

      • mahdis

        شاعر جانم، کیلومتر ها دورید اما راه سبزتون، آرمان هاتون ، سبکتون و حضورتون در کنار و فکر خیلیامون انکار ناپذیر ه؛ شما هستید.همیشه.
        تو رو خدا با تمام دردها و رنج هاتون حرف از نبودن و ول کردن نزنین♥
        همین دنیای مجازی شده تمام سهم ما از شما♥
        روزها و شب ها به خاطر درد شماها داریم غصه میخوریم داریم لابه لای بیت ها و خط های نوشته هاتون زندگی میکنیم مهربانم♥
        شما درد ها و قورت دادید ، بخدا ما هم تو بهت و درد حبس و فرار و از دست دادن هاتون رنج کشیدیم
        به خاطر ادبیات و شعر بمونید حتی خم شده تر لز همیشه♥♥
        #کاش_آخر_این_سوز_بهاری_باشد

    • Sajedeh

      دوست عزیز لطفا نزنید این حرف رو فکر میکنم این موضوع که هنرمندی مثل مهدی موسوی که تنها برای هنر و مردمش جنگیده دچار یه همچین شرایطی بشه به اندازه ی کافی بزرگ هست و نیازی به بزرگنمایی نداره…
      ضمن اینکه من تا کنون از ایشون بزرگنمایی ندیدم
      از شما که مخاطب ایشون هستین بعیده …

  • Azam

    زنده باد

Leave a Comment

728x90-AccounTech
scroll to top