In touch with Diverse Iranian Community

 خودم را به خودم مدیونم

0 84

خوانش شعری از كتاب «از هزاره ترنج» سروده‌ی نرگس باقری، انتشارات مروارید ۱۳۹۱‏

 

دردم را به خودم مدیونم. خودم را به خودم مدیونم. را به خودم مدیونم. را به خودم مدیونم. با ترجیعی كه آهنگ قدم‌های شما را تنظیم می‌كند، چه كار می‌كنید؟ ‏طور دیگری قدم بر می‌دارید؟ نمی‌شود. مسیرتان را عوض می‌كنید؟ همراهتان است، وقت شماست. درست وقتی حواس‌تان گرم كار دیگری است، تسخیرتان ‏می‌كند؛ فكر شما می‌شود، خودش را تكرار می‌كند: را به خودم مدیونم، را به خودم مدیونم. و هر بار شما را به خودش برمی‌گرداند و با خود سطرها و تصویرهایی را ‏كه فقط شما می‌بینید، در سرتان می‌گرداند، زمان‌های دور و نزدیك را می‌گرداند، نام‌های دور و نزدیك را می‌گرداند. از وادی مقدس تا خیابان‌های تهران. از رگ ‏دستان رابعه تا خون گیجگاه فروغ. این شعر، روایت زنانه‌ای از تاریخ است؟ بله و نه. هر چه هست برای این كه بیرون نگه‌اش دارید باید درون‌اش بروید. راهی جز ‏نوشتن‌ خود در آن نیست. راز را باید باز کرد؛ حتی اگر بعد از باز شدن، بسته باشد. این خاصیت شعر است.‏

‏ شعر با نام خودش شروع می‌شود: دارم از مردنم برمی‌گردم. و با این روایت، زبان را در برابر مرگ قرار می‌دهد. مردن آستانه است. حد است. بعد از عبور، امکان ‏برگشت نیست. شعر، از ابتدا بازگشت خودش را از حدی برگشت‌ناپذیر اعلام می‌کند. می‌شود پرسید در گذر از آستانه و در مردن‌ برای زبان چه روی می‌دهد؟ تجربه ‏کردن مرگ در زبان چنان که هست امکان دارد؟ شعر چه‌طور می‌تواند عبورپذیری را به تعلیق در‌آورد؟ چه‌طور می‌تواند از میان مرگ بگذرد؟ می‌تواند در برابر آستانه ‏متوقف ‌شود، راه آمده را برگردد، اما راه دیگری پیدا می‌كند؛ راه بی‌روش، راه بی‌روزن، راه پوشیده، پیچی برای دور زدن مرگ در زبان. و همه‌ی این‌ها امکان‌هایی ‏برای روی‌گردانی از مرگ است؟ ‏

آن‌چه در شعر روی می‌دهد برای برگذشتن از خود، برای فرا رفتن از خود، با کناره گرفتن زبان در خودش یا گذشتن از کناره‌ی آن امكان‌پذیر است. این شعر، هر دو امكان را به كار می‌گیرد. بیش‌تر، روایت با كناره گرفتن زبان در خود پیش می‌رود و در سطرهای ترجیع، گذشتن از كناره‌ی زبان اتفاق می‌افتد. این‌ها همه امکان‌های «برگذشتن از خود» به مثابه‌ی حد است. روایتِ مردن مرگ، یا روایت به مثابه‌ی درگذشتِ درگذشتن.

این شعر، زنی زبان شده است. بازگشت از مردن تنها با زبانی شدن، فقط با کلمه شدن، امکان‌پذیر است. مرگ و فکر، با هم در ارتباط هستند، در مردن، فکر كردن، مرده است؛ و فكر كردن، انكار مردن است؛ این زن، این شعر، در کار چنین انکاری است.

azhezareh

دارم از مردنم برمی‌گردم/ سی‌ سالگی‌ام را به خودم مدیونم

سطر دوم شعر شاید اشاره به باوری باشد که می‌گوید سی سالگی سن کمال زن است. شعر، رسیدن به کمال زنانه را مدیون خود است. کمالی که با معرفت بازگشت از مردن، عمیق‌تر شده است؛ راز مگوی مرگ، نهایت معرفت است؛ آگاهی از جهانی است که برای همه‌ی زندگان مجهول است و این زن زبانی، با علم به آن برگشته است. اگر در شعر «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» اثر فروغ فرخزاد، کل شعر روایت آخرین لحظه‌ی زندگی راوی است بعد از شنیدن زنگ ساعت چهار، این شعر، به خاطر آوردن زندگی، در نخستین لحظه‌ی بازگشت از بی‌زمانی است. سرگذشت این زن دانش است و آن‌چه به خاطر می‌آورد، با خواندن و دانایی مرتبط است، با کلمه. زنی از کلمات که با خوانده‌های خودش بی‌مرز می‌شود و در هم رخنه می‌کنند.

می‌خواستم بروم هوایی بخورم/ عین‌القضات خواندم/ همه چیز را ارسطو برایم تعریف می‌کرد/ تنم را به خودم مدیونم/ پوستم را به خودم مدیونم

عین‌القضات نماد حق‌گویی است و جانش را بر سر این کار گذاشته است. در سال‌های اول سی سالگی دارش زدند و پوست تن‌اش را کندند. ارسطو هم نماد دانش است. زن کلمه شده، هم دانش و معرفت و هم تن و پوست خودش را با خواندن کسب کرده است. از کلمات گرفته و با آموختن درونی کرده است.  عین‌القضات و ارسطو نمادهای مردانه معرفت و دانش هستند که این زن زبانی، از آن خود کرده است؛ فرهنگ‌ها، زمان‌ها و فاصله‌های تاریخی را ذخیره کرده و حالا در رستاخیز زبانی خودش، رستاخیز آن‌ها هم هست.

زن، دانش را مثل قدرتی نامرئی به دست می‌آورد. نه منفی می‌شود نه مزاحم. با نقد قدرت مردانه اعتراضش را نشان می‌دهد اما با آن همانند‌سازی نمی‌کند. حتی دانشی را كه به نام مردان پیوست شده از آن خود می‌كند. دانش را به زن تبدیل می‌كند. پس، نه شکاف‌های قدرت رسمی را پر می‌کند نه سرزمین موعودی با جامعه‌ا‌ی هماهنگ از زنان می‌سازد؛ با بیان روایتی كه هم‌ خود اوست و هم دیگری، تناقضی درونی‌ را كه می‌شناسند، آشكار می‌كند. به عبارتی با روایت، زبان را مصرف نمی‌کند؛ با آن خودش را شکل می‌دهد .فردیت و زبان را به هم می‌آمیزد و خود روایی‌اش را به عنوان فرایندی دلالتمند و پویا ثبت می‌كند كه در آن رانه‌ها و میل‌های بدن، خود روایت و خود زبان هستند. خاطره‌ها و رخدادهایی كه در شعر روایت می‌شود، همان رفتار دلالتمند است كه فردیت و تجربه‌ی زن را ساخته‌ و هر تغییر در روایت، در وضعیت سوژه، و در واقع ارتباط او با تن، با دیگران و با ابژه‌ها به مثابه‌ی خاطره و روایت را ‏باعث می‌شود. «سوژه بیان» است که به زبان معنا می‌دهد. ‏

زندگی، استعداد گشوده به مرگ است، اگر با آن بی‌مرز شود، می‌تواند سویه‌ای ابدی داشته باشد. زن به بهای از دست دادن زندگی‌ای كه قدرت مسلط از او دریغ ‏كرده، مردن را یاد گرفته است. مرگی مختص به خود داشته است: تكثیر شدن در رنج‌های تاریخی زنان. پس می‌تواند زندگی‌ای خاص خود هم داشته باشد: كلمه ‏شدن؛ جایی برای احضار همزمان همان رنج‌ها و اعتراض به آن‌ها. با تجربه كردن مردن، حالا می‌تواند از مرگ ممانعت كند و درك دیگری از زمان را در خودش ‏نشان دهد؛ حالا می‌تواند توالی روزها و فاصله‌های تاریخی را نادیده بگیرد و هستی‌ای فراگیر و زنانه شود. یك خود مدیون به خود اما متكثر که هم می‌تواند ‏خلاصه و فشرده‌ی زندگی زنی باشد و نشان دهد چطور راه خودش را به خود، زندگی و شعر باز کرده و هم تعمیم روایتی استعاری به سرگذشت زنان جامعه؛ ‏کسانی که اگر زنده هستند، اراده خودشان بوده که از مرگ باز گشته‌اند و پیچی برای دور زدن مرگ، برای روی‌گردانی از مرگ، یافته‌اند. «زنی با هزار حنجره» ‏است كه در ص 71  «از هزاره ترنج» خود متكثرش با نگاهی، شب را عمیق می‌كند. شب كه می‌تواند استعاره از سویه‌ی پنهان زندگی باشد، می‌تواند نام دیگر ‏مرگ باشد:‏

بگذار خودم باشم/ زنی با هزار حنجره/ خاموش/ ما نگاه می‌كنیم/ شب عمیق می‌شود

پس خود این شعر می‌تواند محل بازگشت شعرهای دیگری باشد. چه از خود این کتاب، چه از متن‌های دیگر، که در ادامه برخی از شعرهای خود کتاب «از هزاره ‏ترنج» را به شعر «دارم از مردنم برمی‌گردم» احضار می‌کنیم و نشان می‌دهیم این شعر مدام در حال به خاطر آوردن و بازگشت به خود است. با هر خاطره، بخشی ‏از تاریخ را به خود احضار می‌کند و با درونی کردن آن به استقلال خودش تاکید می‌کند. ‏

شعر در سطرهای بعد با پرسیدن سوال و بیان رخدادی، به باورها و ستم‌های تاریخی/ اجتماعی نسبت به زن، معترض می‌شود. موقعیتی معاصر را که حریم ‏شخصی زن در اجتماع نادیده گرفته می‌شود، در برابر موقعیتی دیگر که زن از حریم باورهای آیینی رانده می‌شود، می‌گذارد و علت این رانده شدن را مثل امری ‏ارزشمند مدیون خودش می‌داند:‏

خانم! موهات/ موهایم را به خودم مدیونم/ خانم! اجازه؟/ این دختر دوازده ساله که نشسته بر نیمکت خونی/ فاخلع نعلیک چه می‌داند چیست؟/ کاش دستمالی با ‏خود داشت/ دردم را به خودم مدیونم

درد که امری طبیعی است وقتی وجودش باعث تبعیض است و مثل امتیازی منفی برای زن منظور می‌شود، در زبان این زن از مردن برگشته، مناسباتش واژگون ‏می‌شود و مایه‌ی مباهات است. دردی که پیشاپیش درونی و شخصی است. اما درد مشترک هم هست. شعر «سی سالگی» ص 46  ارتباطی بینامتنی با شعر ‏مورد خوانش دارد. هم آشكار كننده‌ی مكنونات قلبی است كه در این شعر پنهان مانده و زن به اشاره از  آن گذشته، هم بعد دیگری به سطر دوم و دوازدهم شعر می‌بخشد و نشان می‌دهد كه زن در نگاه مردسالار و بنا به خواست او از حریم باوری آیینی نهی می‌شود اما در عین حال هیچ حریمی ندارد:

هیچ كوچه‌ای مرا به تو نرساند/ انتهای هركوچه/ تنها زنی ایستاده بود/ كه داشت از سی‌ سالگی‌اش سر می‌رفت/ و مردمان/ چون سرزمین طوی/ پابرهنه درو

راه می‌رفتند

برگردیم به شعر، جایی كه از این خون به خونی دیگر در طول تاریخ پل می‌زند. در چند سطر از چندین سال می‌پرد. با خاطره به دنیای معاصر می‌آید، جایی كه درس خواندن و آموختن معادل شكستن تخم لق است. برای زن ستون كتاب‌هایش مرتفع‌تر می‌شود و به همین نسبت دانش‌اش زیادتر. حقی كه از او سلب شده بود با كلمات بازپس گرفته می‌شود. شعر با سرعت به خاطره‌ای مثل قبولی در دانشگاه اشاره می‌كند و با استعاره‌ی قورت دادن و بعد چرخاندن در دهان و بیرون انداختن، این سال‌ها و سپری شدن‌شان را بازگو می‌كند. تهران نماد مركزیت، نماد مردسالاری می‌شود. جغرافیای مردسالار تحمل دانش زن را ندارد، نمی‌تواند جذبش كند، پرتش می‌كند بیرون.

می‌پرسید: این تخم لق را چه كسی در دهانت شكانده است؟/ كتاب‌هایم داشت از طاقچه بالا می‌رفت/ یك بار تهران مرا قورت داد/ توی دهانش چرخاند و تف كرد

شعر این‌جا ترفند بیانی ماهرانه‌ای دارد. بیرون افتادن از تهران مقارن می‌شود با بهار و زیبایی‌هایش و روایت طوری است كه می‌توان گفت به علت بیرون پرت شدن زن از دهان تهران، یخ‌ها در كوه آب شدند و بهار آمد و غمگینی زیبا شد. غول مردسالاری هیچ درکی از علت زیبایی ندارد و آن‌چه نمی‌فهمد و از خود دور می‌کند مایه‌ی رستاخیز طبیعت و بازگشت زندگی است.

و باز هم زن در دنیای معاصر و جغرافیای این‌جا برای گرفتن حق‌اش باید رقابت كند اما عدالتی در كار نیست و همان خونی كه در طول تاریخ از مكان‌های مقدس زن را دور كرده این بار از مركزیت رسمی دانش دورش می‌كند. اما زن با دست‌هایش، با نوشتن، با كلمه، به گرفتن دانش، به حق خودش چنگ می‌زند:

در كوه‌ها یخ‌ها آب می‌شدند/ و بوی شاتوت تازه می‌آمد/ همیشه غم به طرز فجیعی زیبا می‌شكفت/ و من روی تفاسیر هزاران ساله خوابم می‌برد/ و از سرم كنكورها می‌گذشت/ داوطلب گرامی!/ این رقابت اصلاً عادلانه نبود/ دوباره نیمكت خونی است/ دست‌هایم را به خودم مدیونم

در ادامه‌ی شعر، زن در دو سطر به عشق اشاره می‌كند اما پنهان نگه‌اش می‌دارد. درست مثل تمثیلی كه از پنهان كردن قلب دارد. قلب در روایت او هم‌ارز خود است:

قلبم را كه توی گنجه پنهان است/ خودم را به خودم مدیونم

اما از همین سطرهایی که با نگفتن از عشق، پنهان‌اش می‌کنند، می‌توان به شعرهای دیگری از همین کتاب رفت و آن را آشکار کرد. مثل شعر «زن از نیمه گذشته است»ص 39  كه میل به كامل شدن و یافتن نیمه‌ی گمشده را در تاریخ، جغرافیا، اسطوره و ادبیات، نشان می‌دهد:

زن از نیمه گذشته است/ چیزی به تمام شدنش نمانده/ اگر باد از شمال بوزد این بار/ نایی، صدایی از فلات شبه قاره‌ی هند/ اسطوره‌ی نیمه خدایی از بابل/ سواری از المپ، زاگرس، نپال/ حماسه‌ای از جانب سیستان شاید/ مردی از حوالی اردیبهشت/ دستی از قلمدان بوف كور/ چیزی نمانده است

از همان دو سطر می‌توان به شعر «چرا؟» ص 16 كتاب رفت كه عشق و اعتراض را همراه خود دارد؛  عشق را به مثابه‌ی امر مكتوم در رفتار نشان می‌دهد و در بیان پنهان می‌كند ولی اعتراض مثل سوالی بی‌جواب طرح می‌شود:

یک بار در بهشت/ باری کنار نیل/ وقتی در کوچه‌باغ‌های نشابور/ سالی در کلات‌های شهداد/ دیگر روز در خزر/ دیروز در میدان منیریه/ امروز در کتابخانه/ هم الان در میان این حروف/ گمت کردم/ خواستم بپرسم/ چرا همیشه مرا می‌کشی ای مرد؟

زن در زمان و مكان، تاریخ و جغرافیا و حتی كلام مقدس به دنبال نیمه‌ی گمشده‌ی خود بوده است. نیمه‌ای كه همیشه زن را به حد انكار، پنهان كرده است؛ از زبان محو كرده تا عشق و اعتراض توامان او را ندیده بگیرد. خطاب این شعر به مرد به مثابه‌ی قدرت و امر مسلطی كه گم شده نیست؛ خطاب به زبانی است كه زن را در خود پنهان كرده است. به بیان دیگر، زن مرد را گم كرده، چون در زبان به مثابه‌ی جهان مردانه، پنهان نگه داشته شده. كشتن همیشگی زن، به غیاب انداختن او در زبان است؛ جایی كه زن باید از مردن‌اش برگردد و آن را تسخیر كند.

برگردیم به شعر مورد خوانش:  ادامه این شعر، روایت سرعت است. سرعت گردش خاطره، گردش دانش، گردش كتاب‌ها، گردش هر چیزی كه خانه‌ای جز مغز ندارد. زمان‌ها و مكان‌ها، تاریخ و رخدادها، همه و همه در سر زن دوران دارند. نام‌هایی در سر او می‌چرخند كه هر كدام نماد چیزی هستند، فروغ نماد شعر زنانه معاصر فارسی، حلاج نماد دیگری از حق‌گویی و بی‌واسطه‌گی با واجب الوجود، شكسپیر نماد ادبیات كلاسیك غرب، تاریخ جهانگشا نماد ادبیات و استعاره از خونریزی‌های مردان سلطه‌خواه در تاریخ كه حق زندگی را از انسان‌های بسیاری به ستم سلب كردند. مشروطه نماد حقی كه به دست نیامده از دست رفت.

همه‌ی این چرخش‌ها شاید مداری به موازات مدار بازگشت از مردن زن باشد كه با دوران دادن به حد و آستانه‌ی مرگ، به زندگی از نوع دیگرش برگشته: شعر. پس شعر، در خود این شعر نماد زندگی است و زن بر شعر و زندگی منطبق می‌شود.

سطرهای پایانی شعر هم، همزمانی فلسفه و روانكاوی فمینیسم با ادبیات ایرانی و رمان رئال جادو است. در همه‌ی این نام‌ها، زن به نحوی نقش محوری دارد و به یاد آوردن آن،‌ هم تاكید بر حضور زن است و هم میانبری برای مشاركت خواننده‌ی شعر در معناسازی و گسترش فضای روایی اثر می‌سازد.

زمین می‌گردد/ همه‌ی این سال‌ها می‌چرخند/ كتاب‌ها می‌چرخند/ فروغ می‌چرخد/ شكسپیر می‌چرخد/ تاریخ جهانگشا می‌چرخد/ مشروطه می‌چرخد/ همه دارند می‌چرخند/ كریستوا دارد لخت می‌شود/ رابعه با دست‌های خونی‌اش/ باران گل زرد می‌بارد در صدسال تنهایی/ مغزم را به خودم مدیونم/ دارم از مردنم برمی‌گردم/ چراغ‌ها را من خاموش می‌كنم

فرم ترجیع‌‌دار شعر، خود متكثر زن را به صورت رفتار نشان می‌دهد. هم روایت‌ها، اشاره‌های تاریخی و نام‌ها را به هم متصل می‌كند و واحدی برای تجمع آن‌ها می‌شود و هم، از شعر كلاسیك فارسی، قالب ترجیع‌بند را به زمان حال احضار می‌كند و در موقعیت فعلی شعر، دوباره تعریف‌اش می‌كند. همان‌طور كه شعر، روایت رستاخیز خود، رخداد‌ها و رنج‌های تاریخی زنان است، رستاخیز قالب ترجیع‌بند هم هست. همان‌طور كه خودش از مردن برگشته و فاصله‌های تاریخی را برداشته ، با این فرم ترجیع‌دار، قالب سنتی را هم به شكلی جدید برمی‌گرداند و زنده می‌كند. پس شعر با رفتاری فرمی، مفهوم برگشتن را نشان می‌دهد. به قول شعر «دارم به خودم بر می‌گردم» ص 45 سفری درونی دارد تا مرگ را به زندگی پیوند بزند:

سفر تمام شد/ دارم به خودم برمی‌گردم/ باید این نیمه‌ی له‌شده‌ی وحشی را/ به گیاه بومی كوچكی برسانم/ كه آن سوی این مرزها/ در میان گردباد/ مانده است

از این شعر می‌توان به شعرهایی دیگری از كتاب رفت. مثل شعر «كتاب تازه» ص 124. زن كه با خواندن و درونی كردن دانش، پیچی برای دور زدن مرگ یافته است، خود متكثری كه دارد، راضی‌اش نمی‌كند؛ خودی كه هر تكه‌ی آن كتابی است تاریخی/ داستانی. حتی هزار و یكشب كه قصه‌گویی زن در آن، معادل زندگی اوست. پس از كتابخانه به مثابه‌ی تاریخ مردانه روی‌ می‌گرداند و كتاب تازه می‌خواهد؛ نوشتن تاریخی تازه با داستان تازه كه زن در آن غایب نباشد:

پشت می‌كنم به كتابخانه‌ام/ به كتاب‌هایی پر از زنان ساسانی/ قاجار / بخارا/ بلخ/ بامیان/ به هزار و یكشب/ به دختران پشت پرده/ زنان آماس كرده/ حتی یكلیا و تنهایی‌اش// دلم كتاب تازه می‌خواهد

همین جا می‌توان به شعر «ابرزن» ص 112 كتاب میانبر زد، چرا كه ساختن آینده‌ی تاریخی تنها با فراموش نكردن مصائبی كه به زن رفته است امكان‌پذیر است نه با نظریه‌هایی كه واقعیت اجتماعی/ تاریخی را نادیده می‌گیرند :

این ابرزن «بتی فریدان» و/ شهوت ناب «دیلی» و/ چند لقمه فلسفه/ در آبگوشت یونانی/ در معده شرقی ما/ هضم نخواهد شد/ می‌روم چهل‌ستون/ به بقایای زنان گچ گرفته سری بزنم

از سطر آخر شعر كه نام رمانی با شخصیت محوری زن از «زویا پیرزاد» است می‌توان به شعر «كاش روی صدایت خوابم برده بود» ص 110 رفت. شعری كه هم مكالمه با این رمان است و هم با شعر «تولدی دیگر» فروغ فرخزاد، ارتباطی بینامتنی دارد و عشق را با زبانی استعاری همزمان نشان می‌دهد و پنهان می‌كند: ‏

گفته بودی چراغ‌ها را تو خاموش می‌كنی/ پرده‌ها را می‌كشی/ آب می‌آوری/ و سگم را به گردش‌های شبانه می‌بری/ زنگ زده‌ام بگویم/ چند شب است خوابم نبرده است/ آیا هنوز بادها خطوط تو را قطع می‌كنند؟/ كاش روی صدایت خوابم برده بود

زبان هم به بیان قاعده‌مند و «نمادین» معنا می‌پردازد و هم به بیان احساسی و «نشانه‌ای» كه رانه‌ها و میل‌های سوژه را بروز می‌دهد. این دو قطب زبان یعنی امر نشانه‌ای و امر نمادین را می‌توان با تقابل‌های دوتایی تن/ ذهن، خودآگاه/ ناخود‌آگاه و همچنین عقل/ احساس انطباق داد. پس امر نشانه‌ای خود را در امر نمادین آشكار می‌کند. امر نمادین، قواعد معنایی و منطق دستورزبانی را رعایت می‌كند در حالی که امر نشانه‌ای به نحوی تجلی می‌کند که آن را دستخوش تغییر ‌کند.پس متن شعر در دو سطح عمل می‌کند سطح امر نشانه‌ای که در آن رانه‌ها و انرژی زبان آشکار می‌شود و سامان می‌یابد و سطح امر نمادین که زبان در آن ظاهری منطقی و ارتباطی ساختارمند دارد. در خوانش این شعر با رویكرد معناكاوی، دیدیم كه شعر محصولی یك‌بار مصرف با معنای مشخص نیست، بلكه امری همواره در حال ساخته شدن است كه در آن ایده، فرآورده‌ای کامل شده و قابل مصرف نیست، و خواننده خود باید در فرآوری معنا سهیم شود. خوانش شعر «دارم از مردنم برمی‌گردم» با این رویكرد، شاید پاسخی به شعر «معجزه» ص 93 كتاب باشد و اعضا و اجزای پراكنده در متن كتاب را یك‌جا جمع ‌كند:

معجزه كن!/ آیه‌ای بخوان كه جمع شوند تكه‌های مرده‌ی من/ دست‌هایم/ كه در گرمای دو دست/ آن سوی اقیانوس جا مانده است/ دهانم/ كه پشت واژه‌های مگو/ دلم/ كه نیست/ نبود/ نشد/ حتی آن پرنده زیر روسری‌ام/ كه خورده بودم آوازش را/ در نیم‌شبان تاریك

پاسخ دهید

مشاهدهٔ قبل از ارسال

نمایش متن بعد از ارسال