In touch with Diverse Iranian Community

«‌من اگر جای شما بودم می‌گفتم: نه!»

نامه سرگشاده فریده حسن زاده – مصطفوی به ترانه علیدوستی

«‌من اگر جای شما بودم می‌گفتم: نه

Alidousti2 «‌من اگر جای شما بودم می‌گفتم: نه!»

شهرگان – ترانه علیدوستی به عنوان مترجم برگزیده سال، برای ترجمه کتاب «رویای مادرم» نوشته «آلیس مونرو» انتخاب شد. فریده حسن زاده – مصطفوی شاعر و مترجم طی نامه‌ای سرگشاده خطاب به این بازیگر مخالفت خود را با تصمیم ترانه علیدوستی در پذیرش آن منتشر کرد.

Farideh-Hassanzadeh-3 «‌من اگر جای شما بودم می‌گفتم: نه!»

فریده حسن زاده – مصطفوی نخستین کتاب شعر خود را در سال ۱۳۵۷ منتشر کرد. تعدادی از آثارش درگلچین‌های شعر داخلی معرفی شده‌اند. نیز اشعار ی که به زبان انگلیسی نوشته در آنتولوژی‌های امریکائی و اروپایی و آسیایی و در نشریات چاپی و الکترونیکی بین‌المللی به چاپ رسیده‌اند. وی در دهه‌های گذشته برای معرفی شعر جهان به ایران کتاب‌های متعددی منتشر کرده است که برخی ازآن ها عبارتند از :

کتاب شعر آمریکای شمالی: عاشقانه هایی برای عشق ، صلح و آزادی ، نشر نگاه

کتاب شعرآمریکای جنوبی: از بورخس تا اوکتاویو آرماند ، نشر ثالث

کتاب شعر زنان جهان، نشر نگاه

کتاب شعر آفریقای معاصر، نشر ثالث با همکاری مرکز گفتگوی تمدن ها

زندگینامه‌ی فدریکو گارسیا لورکا، نشر نگاه

گزیده‌ی اشعار آدونیس، نشر علم

گزیده‌ی اشعار بلاگا دیمیتروا ، نشر علم

گزیده‌ی اشعار یاروسلاو سایفرت برنده ی جایزه ی نوبل ،نشر نگاه

 کتاب‌های در دست انتشار:

شب ِ آخر با سیلویا پلات، مجموعه ی مقالاتی پیرامون شعر و شاعری، نشر ثالث

 شیدایی‌ها ( برگزیده ی عاشقانه های جهان از هزاره های قبل از میلاد تا امروز )، نشر نگاه

 گزیده‌ی اشعار و نامه‌های نیما یوشیج، نشر برایت در امریکا

 این مترجم برای معرفیِ شعر ایران (از کلاسیک تا معاصر) با نشریات و سایت‌های آن سوی مرزها همکاری مستمر دارد.

متن نامه‌ی این شاعر و مترجم را در زیر به نقل از اعتماد می‌خوانید:

خانم علیدوستی، شما هم نسل دختر من اید؛ نسلی كه به هنرپیشه می‌گوید بازیگر.

از قضا در زمان ما هنرپیشه تنها چیزی كه پیشه‌اش نبود هنر بود. مخصوصا زن، همین قدر كه خوب می‌رقصید و خوب لب می‌زد تا یك خواننده حرفه ای به جایش آواز بخواند اسمش می‌شد هنرپیشه و نانش می‌افتاد در روغن. و البته گاهی هم با كتك خوردن از پدر و برادر و شوهر یا به زور ازدواج كردن ناچار می‌شد نقش نامزد و خواهر و مادر تماشاچی را بازی كند و او را با وجدانی آزرده و چشمانی اشكبار اما در نهایت با غروری ارضاشده از سالن سینما بدرقه كند. زمان ِ ما در میان ِ هنرپیشگان، تا آنجا كه من می‌دانم فقط دو زن واقعا هنری از خود نشان دادند و تصور دیگری از هنرپیشه فیلم فارسی به نمایش گذاشتند. یكی با آدامس فروختن در جلوی دانشگاه برای نشان دادن اعتراضش به نارسایی‌ها و دیگری با چاپ كتاب شعری كه به سرمایه یك هنرپیشه مرد منتشر شد و توجه روشنفكران را برانگیخت طوری كه شیرین تعاونی پژوهشگر موسسه تحقیقات و برنامه ریزی علمی و آموزشی با او مصاحبه ای كرد و او را مثل پدیده ای قابل تحقیق مورد مطالعه قرارداد.

نسل شما اما عطای هنرپیشگی را به لقایش بخشید و به بازیگری روی آورد. بودلر می‌گوید هنرمند در عین ِ خود بودن باید بتواند چون روحی سرگردان در كالبدهای دیگر حلول كند و نهانی‌ترین جنبه های هر شخصیتی را با همه ابعادش به نمایش بگذارد.

مثل خود شما كه همه بی پناهی‌ها و دربه دری‌های ترانه پانزده ساله را با قدرت به نمایش گذاشتید و جایزه بهترین بازیگر زن را با سرافرازی در جشنواره فجر پذیرفتید.

Farideh-Hassanzadeh-2-244x300 «‌من اگر جای شما بودم می‌گفتم: نه!»البته گفتن ندارد كه آنچه نقش آفرینان زن در ایران ِ بعد از انقلاب كردند بسی فراتر از هنرآفرینی و معانی ِ متداول خلاقیت بود زیرا آن‌ها توانستند ژرف‌ترین روابط ِ بین مرد و زن را بی سلاح ِ بُرنده برهنگی و تا آخرین لایه های پنهان ِ مخاطب به نمایش بگذارند و دالان به دالان روشنایی ببخشند هزار توهای تاریك و ناشناخته درون ِ او را. این كاری بود كارستان كه تلنگری زد بر آبگینه تاریخ ادبیات ایران و جهان و اگر ویكتور هوگوها و شارل بودلرها و گوستاو فلوبر ها زنده بودند نکته‌ها می‌آموختند از آن و بر غنای ادبی خود می‌افزودند.

شما هم ترانه خانم علیدوستی، نقش ِ مهمی داشتید در تلنگر زدن بر این آبگینه جهان نما به رغم ِ جوانی و بی تجربگی و حق داشتید جایزه بهترین بازیگر را بپذیرید و نه نگویید. ولی … ولی وقتی در خبرها خواندم كه برای نخستین ترجمه‌تان تقدیر شده‌اید و به عنوان بهترین مترجم فصل از رقبای مجرب و پیشكسوتی چون بهمن فرزانه و سیروس ذكاء جلو افتاده‌اید بی اختیار شوكه شدم. زیرا ترجمه حتی در مرحله بازآفرینی، فن است نه هنر و توانا شدن در هر فنی نیازمند ممارست است، نیازمند تجربه كسب كردن و مهارت یافتن به مرور زمان. پس چگونه است كه مترجمی جوان و نوراه با اولین اثرش از مترجمانی كه راه‌ها در نوردیده و کفش‌ها كهنه کرده‌اند جلو افتاده است؟ حتی خواننده های غیرحرفه ای و كاملاتفننی ادبیات كه به ناشران اجازه می‌دهند از هر ترفندی برای فروش کتاب‌هایشان استفاده كنند، همان‌ها كه پا به كتابفروشی نمی‌گذارند مگر اسم یك كارگردان یا بازیگر معروف سینما را روی كتابی پشت ویترین ببینند نمی‌توانند در اغراق آمیز بودن ِ چنین تقدیری شك نكنند. راستش من اگر جای شما بودم می‌گفتم: «نه! من شایسته تشویق ام نه تقدیر» و نمی‌گذاشتم اصالت ِعلایق و تلاش‌های ادبی‌ام برای اهل فن زیر سوال برود.

و شما البته شایسته تشویق اید زیرا با فعالیت‌های ادبی جدی خود وجهه تازه ای به شخصیت بازیگر زن در ایران بخشیده‌اید. همان طور كه همكار بسیار محترمتان سركار خانم بهاره رهنما با جدیت در نوشتن داستان كوتاه، رمان، شعر و وبلاگ، راه دشوارِ راه یافتن به جمع نویسندگان حرفه ای این سرزمین را یافت و نشان داد كه شهرت و موفقیت بازیگری غایت ِ آمال ِ او نیست و در نهایت معبودی جز هنر نمی‌شناسد. كتاب داستان‌های كوتاه او پنج بار تجدید چاپ شد و این نشانه انتخاب و تشویق و احترام مردم بود بس غرورآفرین‌تر از تقدیر شدن توسط هیاتی از داوران كه شاید قصدشان رونق بخشیدن به بازار راكد كتاب بوده با استفاده از محبوبیت بازیگران در میان مردم، یا جبران بی حرمتی‌های لفظی فلان كارگردان سینما به شخصیت و نجابت بازیگران زن. اما شما چرا باور کرده‌اید كه گل‌های غنچه نكرده می شكوفند؟ اگر هنری در ترجمه شما باشد آن را بی گمان مدیون مطالعاتتان از مترجمان حرفه ای و سخت كوشی هستید كه عمری را به پای كلمات ریخته‌اند بی اینكه محرومیت از رفاه و شهرتی درخور آن‌ها را از پا انداخته باشد.

 من اگر جای شما بودم لوح تقدیرم را تقدیم به یكی از این مترجمان می‌کردم مثلابه آقای قاسم صنعوی كه شما هرچه در اینترنت بگردید یك عكس و مصاحبه از او پیدا نمی‌کنید. نیم قرن بیشتر است كه در گوشه خانه ای در مشهد ترجمه می‌کند، محروم از پیش پا افتاده‌ترین امكانات مادی و معنوی اهل قلم در اوگاندا و زیمبابوه و تنها دلخوشی اش این است كه بسیاری از شاعران و نویسندگان اصیل این سرزمین سواد و مهارت‌های زبانی خود را مدیون ترجمه های او از شعر و رمان دنیایند. مثال دیگر خود ِ من كه تخصصم نه بازیگری كه پول در نیاوردن است. وقتی من شروع كردم به ترجمه زندگینامه قطور فدریكو گارسیا لوركا شما هنوز به دنیا نیامده بودید! هان! لابد الان همه كشف می‌کنند كه حسودی می‌کنم به شما و حسود البته كه هرگز نیاسود! راستش سال‌ها به همه كسانی كه این امكان را داشتند با یك قاچ از سواد و همت و سخت كوشی من معروف شوند رشك می‌بردم. زیرا هر اهل قلمی نیازمند دیده شدن و شنیده شدن است و مهم‌تر از آن نیازمند ِ یافتن همكاران و مخاطبانی برای برقراری بده بستان‌های ذهنی و تیز كردن لبه آمالش. بگذریم از نیاز شدید برای داشتن حداقل استقلال مالی. اما مدت‌هاست دیگر خو کرده‌ام به بادمجان سرخ كردن وسط ترجمه و شنیدن صدای دلشكسته فروغ در ضمیر ناخودآگاهم:

«اگر گلی به گیسوی خود می‌زدم

از این تقلب از این تاج كاغذین

كه بر فراز سرم بو گرفته است فریبنده تر نبود؟»

Alidousti «‌من اگر جای شما بودم می‌گفتم: نه!»خانم علیدوستی! از شما چه پنهان وقتی كتاب لوركا چاپ شد و بردم روزنامه ای آن را معرفی كند مسوول صفحه ادب و هنر كه دختری بود به جوانی و زیبایی شما لوركا (Lorca) را نمی‌شناخت. عنوان كتاب را این گونه خواند: «زندگینامه ل َ وَرك ا» Lavarka!
برگشتم خانه و به بادمجان سرخ كردن و ظرف شستن و پیاز پوست كردن مشغول شدم و مطمئن شدم دیگر نه به مسوول صفحه ادب و هنر آن روزنامه و نه به هیچ كس دیگر هرگز حسادت نخواهم كرد. مدت‌هاست حتی وقتی در آینه نگاه می‌کنم فقط یك ردیف صندلی خالی می‌بینم. شما كه را در آیینه می‌بینید؟ شما كه را دوست دارید در آینه ببینید؟ همان ترانه 15 ساله كه حق و حقوقش را به رغم تنها و بی پناه بودن به چنگ می‌آورد یا هنرپیشه ای كه برای رونق بخشیدن به بازار سرد كتاب و كتابفروشی ها نقش برنده اول را ایفا می‌کند؟

[اعتماد]

پاسخ دهید

مشاهدهٔ قبل از ارسال

نمایش متن بعد از ارسال