نشر آسمانا منتشر کرد: هیجانالوطن
نشر آسمانا منتشر کرد:
هیجانالوطن
میرزا فتحالله قدسی کرمانی (فواد کرمانی)
تصحیح انتقادی و معرفی:
مهدی گنجوی و علی مظفری سیرجانی
همراه با مقالاتی درباره زیست و روزگار فواد کرمانی و میراث گفتمان ازلی در جنبش مشروطه از:
منوچهر بختیاری
علی مظفری سیرجانی
و یادداشتی از:
مهران راد
جنبش ازلی، که پس از مرگِ باب و در تقابل و رقابت با آیینِ بهائی شکل گرفت، تنها یک حرکت دینی نبود، بلکه یک نظام فکری و گفتمانی را پروراند که در سیاست، فقه و حقوق، جامعه، اخلاق ، آموزش و فرهنگ به تولید اندیشه پرداخت. ازلیان کوشیدند در درونِ سنتِ اسلامی ـ ایرانی، قرائتی باطنی، ضداستبدادی و تحولخواه پدید آورند؛ قرائتی که از یکسو بازپردازیِ سنتِ اسلامی را مطالبه میکرد و از سوی دیگر، با افزودن بر کانونهای متنی و جابهجاییِ مرجعیت، در پیِ دگرگونسازیِ بنیانهای اقتدارِ دینی بود. از این حیث، ازلیان در موقعیتی میانجی قرار داشتند و میانِ سه قلمرو در نوسان بودند: سنتِ عرفانی و باطنی، عقلانیتِ مدرن، و اندیشهٔ رهایی.
ازلیان میدانستند که بیان آشکار عقایدشان در ایران قاجاری به بهای جان تمام میشود. از همینرو، نوشتارشان چهرهای دوگانه یافت: سطحی آشکار و سطحی باطنی. در ظاهر، نصیحت میگفتند و اصلاح اخلاق مردمان را خواستار بودند.اما، در باطن، نقد مرجعیت و انحلال نهاد روحانیت، نقد شریعت اسلامی و دعوت به شریعتی بازپرداخت شده، و دعوت به مبارزه با قاجار را دنبال میکردند.
این دوگانگی در آثارِ فؤادِ کرمانی، بهویژه در هیجانالوطن (تاریخ سرایش احتمالا ۱۳۳۳ ق/۱۲۹۳ شمسی /۱۹۱۴ میلادی)، نمودِ روشنی دارد. زبانِ شعر در نگاهِ نخست، زبانی ملی و خطابی است، اما در سطحی عمیقتر، با اندیشه و جهانبینیِ جنبشِ بابی و دلالتهای اجتماعی و سیاسیِ آن واردِ گفتوگو میشود. از همینرو، اگر متن با نگاهی رمزخوان و آگاه به اشاراتِ ازلی و محاسباتِ عددیِ کلمات خوانده نشود، ممکن است صرفاً بهعنوان متنی سکولار یا اصلاحطلبِ شیعیِ مشروطهخواه فهم شود و لایههای متمایزِ فکریِ آن نادیده بماند. نادیدهماندنی که آفت بسی خوانشها از عقاید ازلیها و تفسیرگریهای مشروطه ایرانی است.
کرمان آن دوران را گاه پایتخت ازلیه خواندهاند. فؤاد، شاعرِ مشروطۀ کرمان است و از آنجا که چهرههایی چون میرزا آقاخان، شیخ احمد روحی، میرزا رضا، مجدالاسلام و ناظمالاسلام از این شهر برخاستهاند، مطالعهٔ شعرِ او بهمنزلۀ گشودنِ دریچهای برای شناختِ یکی از کانونهای مهمِ مشروطۀ ایرانی، یعنی کرمان، تلقی میشود. کرمانِ روزگارِ فؤاد میدانِ تلاقیِ آرا و عقاید گوناگون بود و بهدرستی میتوان آن را کارگاهی پرجوشوخروش از اندیشههای الهیاتی دانست؛ شهری که در آن، شیخیان، اسماعیلیان، نعمتاللهیان، بهائیان و ازلیان حضور داشتند و در پیِ مراوده و نزاع بر سرِ نسبتِ امرِ کهن و امرِ نو، بسیاری از مفاهیمِ آیندهٔ ایران را در همین سپهر صورتبندی کردند.
کتاب فعلی، افزون بر آنکه تصحیحی انتقادی و دقیق از این اثر به دست میدهد، کوششی آگاهانه برای بازاندیشی در برخی روایتهای تثبیتشده از مشروطیت ایران نیز بهشمار میآید.
اثر حاضر با فراهمآوردن متنِ تصحیحشده و معرفیِ زمینههای تاریخی، فکری و اجتماعیِ آن، میکوشد این متن را از جایگاهِ صرفاً ادبی یا محلی بیرون بکشد و در دلِ منازعاتِ گفتمانیِ عصر مشروطه بنشاند. در کنارِ تصحیح و معرفی، مجموعهای از مقالهها نیز آمده است که هدفِ آنها نه صرفاً شرح و توضیح، بلکه مداخلهای تحلیلی در فهمِ گفتمان مشروطیت در ایران است؛ مداخلهای که میکوشد از مرکزیتِ روایتهای تهران وتبریز محور فاصله بگیرد و نقشِ ایالات، بهویژه کرمان، را در شکلگیری، تداوم و تنوعِ این جنبش برجسته سازد.
درباره میرزا فتحالله قدسی کرمانی (فواد کرمانی) (۱۲۶۸ق – ۱۳۵۸ق / ۱۳۱۷ش)
میرزا فتحاللّه قدسیِ کرمانی، شاعر و آوازهخوان و نوازندهٔ تار، از سرانِ جامعهٔ اهلِ بیان (بابیانِ ازلی)، متخلّص به «فؤاد»، فرزندِ سلطانعلی، در کرمان متولّد و قریب ۹۰ سال عمر کرد. با این حال، در فضای نهانزیستیِ بابیان، فؤاد از زمرهٔ شاعرانِ عارفمسلک و شیعهمذهب در منابعِ علنی معرّفی و شناخته شده است.
برای تهیه کتاب:
https://www.lulu.com/shop/mirza-fatolah-qudsi-kermani-and-mahdi-ganjavi-and-ali-mozafari-sirjani-and-manochehr-bakhtiary/the-homelands-uprising-spirit/paperback/product-dyejnz2.html?page=1&pageSize=4
برای مطالعه بیشتر:
https://asemanabooks.ca/the-homelands-uprising-spirit/
- درباره نویسنده:
- از همین نویسنده:
In touch with the diaspora of Iranian culture.
Shahrgon is an online magazine for the diaspora of Iranian culture and the Persian-speaking language in Canada.
Shahrgon, the magazine of the diaspora of Iranian culture in Vancouver, Canada, started working in 1992 with the publication “Namai Iran” and then in the evolution of “Ayandeh” and “Shahrvand-E Vancouver,” it transformed into Shahrgon.
Shahrgon; The magazine of the diaspora of Iranian culture;
شهرگان مجلهی دیاسپورای ایران فرهنگی در ونکوور کانادا از سال ۱۹۹۲ با نشریهی «نمای ایران» آغاز بهکار کرده و سپس در فرگشتی از «آینده» و «شهروند ونکوور» به شهرگان فراروئید
