علفها هم قلب دارند
معرفی کتاب هایکو قلب علف از کادیر آیدیمیر
هایکو معاصر ترکیه، ۱۴۰۵ – نشر هرمز
ترجمه و معرفی: سعید جهانپولاد
کادیر آیدیمیر در سال ۱۹۷۷ در استانبول بهدنیا آمد. از دبیرستان فنرباغچه در سال ۱۹۹۵ فارغالتحصیل شد و مدتی در دانشگاه، مدیریت خواند و سپس در رشتهی روابط عمومی تحصیل کرد. اولین شعرهای او در مجله «شعر_اوکو» و بعدها آثار دیگرش در بسیاری از مجلات و روزنامههای ترکیه منتشر شد. او مجله «باشکا شیئر» را بین سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۳ در یازده شماره منتشر کرد که با استقبال مخاطبان ادبی و فرهنگی ترکیه روبرو شد. او از سال ۲۰۰۰ سردبیر وبسایت ادبی «ییتبک اولکه» است که خودش بنیانگذارش بوده. آثار کادیر آیدیمیر به زبانهای آذربایجانی و آلمانی و همچنان بلغاری، روسی و انگلیسی تاکنون ترجمه و منتشر شده. عمدهی آثار کادیر در حوزه هایکو و هایکوسرایی است. گرچه در زمینه نویسندگی و ویراستاری و روزنامهنگاری فرهنگی آثار قابل توجهایی دارد. اما هایکوهای او به بیش از دهها زبان مانند انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، ارمنی، بلغاری، آذربایجانی، ژاپنی، روسی، اویغوری و به تازگی توسط سعید جهانپولاد به فارسی برگردانده شده است.
کادیر آیدیمیر
کادیر از طرفداران یانیس ریتسوس و پابلو نرودا است. او یکی از مجلات مهم و تاثیرگذار و آموزشی را با نام “هایکوم” در سه شماره و در ترکیه منتشر کرد و سهم به سزایی در ترویج این گونهی ادبی در محافل ادبی ترکیه داشت. یکی از هایکوهای کادیر آیدیمیر در مسابقات بینالمللی هایکوی مصور ژاپن برنده شد و با یک شاتل فضایی به فضا فرستادهشد. کادیر عضو انجمن قلم پن و عضو انجمن نویسندگان ترکیه هست. او هم اکنون مدیر مسئول انتشارات «بینیک اولکه» در استانبول ترکیه هست. آشنایی سعید جهانپولاد با کادیر آیدیمیر از سال ۱۴۰۱ و با همکاری در پروژه کتاب آنتولوژی هایکو معاصر ترکیه آغاز شد. کادیر و خانم پلین اوزر دو هایکوسرای معاصر ترکیه در این کتاب که به تازگی و در سال ۱۴۰۱ توسط نشر هرمز تحت عنوان «من پرندگان را میفهمم» منتشر شده، شروع آشنایی با روند تاریخی طبعآزمایی شاعران معاصر ترکیه و همچنان تأثیر پذیری نسل اول شاعران مدرن ترکیه از این گونهی ادبی جهانی بود. بخشی از هایکوهای این نسل جوان و تازه در مجلات تخصصی هایکو به زبانهای انگلیسی و فرانسه و ترکیهایی منتشر شده است. بخش عمدهی آن در کتب و مجلات معتبر تاریخ شعر معاصر ترکیه است.
کادیر آیدیمیر شخصا دو کتاب تازه هایکو خود را برای سعید جهانپولاد شاعر، مترجم و پژوهشگر زبان و ادبیات تطبیقی ملل ارسال کرد و در ترجمه دقیق این دو کتاب نقش فعالی داشت. کتاب هایکو «قلب علف» و کتاب هایکو «نگهبان سکوت» کادیر آیدیمیر توسط سعید جهانپولاد برای نخستین بار به فارسی برگردان شده است. کتاب «قلب علف» سال ۱۴۰۴ توسط نشر هرمز در شمارگان هزار نسخه و با طراحی جلد سیاوش برادران و ابراهیم چیفچ اوغلو از روی نسخه اصلی ترکیهایی بازسازی شده است.
هایکوهای کادیر آیدیمیر عمیق و متفکرانهاست. تصاویری عینی و زیستی و ملموس را نمایان میکند. عناصر فصلی، زیستی و جانوری و گیاهی در هایکوهای او به صورت تجمیعی و فضایی، نقش فعال و درگیرانهایی با انسان و طبیعت، انسان و زیست سیاره را بازتاب میدهد. هایکو کادیر آیدیمیر بر سنت هایکوسرای ژاپنی اصراری ندارد، بلکه به گونهی آزادانه قالب سه سطری و هفده هجایی را بر اساس زبان ترکیه استانبولی و محتوا و مفاهیمی عینی و زیستی توسعه داده و آن قالب سنتی را گاه مخدوش میکند. هایکوهای کادیر منحصر به فرد و کاملا عینی و زیستی است و میشود ارتباط تنگاتنگ و قابل مشاهده شاعر و هایکوسرا را با سوژهها و ابژهها در یک تجربه زیسته کنکاش و بررسی کرد. گویا در هر هایکو کادیر بخش قابل توجهای از حسها و عواطف و روابط درگیرانه با زیستار سیارهایی بین گونهها را با مخاطب فعال در میان میگذارد که مثل تجربه زیسته هر انسانی در دل طبیعت و زیست روستایی و شهری است. هایکوهای کادیر آیدیمیر در عین سادگی در خوانش، به طرزی ماهرانه عمیق و حیرت انگیز و متفکرانه است. رابطهی انسان در حد و میانه با طبیعت، جانوران و گیاهان و ماده و اشیا را بازنمایی میکند. تصاویر در هایکو کادیر واقعی و عینی است و استعاره و مجاز را حدالامکان کنار میگذارد و تصویری بزرگتر از حضور فعال انسان و پدیدهها را نمایان میکند.
کتاب شناسی کادیر آیدیمیر به شرح زیر است:
* نگهبان سکوت، هایکو ۲۰۰۲ انتشارات بینیک اولکه
*قصر خارها، شعر ۲۰۰۳ انتشارات ییتیک اولکه
*پنهان با باد، شعر ۲۰۰۷ انتشارات ییتیک اولکه
*تقدیر سرد، شعر۲۰۱۴ انتشارات ییتیک اولکه
*سایههای بی عشق، داستان کوتاه،۲۰۰۷ انتشارات ییتیک اولکه
*فراموشی بیکران، داستان کوتاه ۲۰۱۲ انتشارات ییتیک اولکه
*بارانهای ماه، داستان کوتاه ۲۰۱۶ انتشارات ییتیک اولکه
*قلب علف، شعر ۲۰۲۲ انتشارات ییتیک اولکه
*در میان چیزهای از دست رفته، شعر ۲۰۲۵ انتشارات بیتیک اولکه
چند هایکو از کتاب قلب علف کادیر آیدیمیر، ترجمه و معرفی سعیدجهانپولاد، نشر هرمز ۲۰۲۵ – انتخاب و جهت معرفی و مطالعه ارائه میشود:
در انتظارم
یکی به این حلزون بگوید
راه را اشتباهی میرود
***
این هم تمشک وحشی
حتا علفها هم
قلب دارند
***
زنبور گیج
بر مرداب نشست
همه بیدار شدند
***
بر فراز آسمان
یک برگ
سایهاش دُرنا
***
کی بر میخیزد
از خواب
آن کوه پیر خمیازهکش؟
***
خاک است
یا آسمان؟
که دانه به سوی آن دست مییازد
***
باران
نامهای که زمین
به خودش مینویسد
***
منقار پرندهای
میطلبد باران را
در روز تابستانی
***
میماند از تو عطر
و یاد برگهایسبز
ای درخت بریده
***
اینک پاییز
مرگ،اسب خاکستریاش را
میبندد به ابرها
***
پیچ و تاب میخوردنش
زیر یخ
رودخانهی زمستانی
***
حلزون کوچک
پنهان اگر شوی
پیدایت میکنند باز
از رد اشکهایت
- درباره نویسنده:
- از همین نویسنده:
سعید جهانپولاد؛ متولد ۱۳۴۷ – تهران، کارشناس ارشد زبان و ادبیات تطبیقی ملل، شاعر، مترجم و پژوهشگر. او فعالیتهای ادبیاش را از اواسط دهۀ ۱۳۶۰ با نشریات و روزنامههای اطلاعات (صفحۀ بشنو از نی)، سلام، ادبستان فرهنگ و ادب، آدینه، گردون، دنیای سخن، کارنامه، کلک و… و فصلنامههای فلسفه و هنر در زمینه نقد ادبی آثار ادبیات داستانی ایران و جهان آغاز کرده.
جهانپولاد در دهه ۱۳۷۰ با همکاری دفتر ماهنامۀ معیار و اعضای تحریریه، کارگاه شعر و نقد شعر دهه هفتاد را، با گروهی از فعالان عرصۀ شعر و ادبیات آن زمان کلید زد که منجر به شکلگیری جریان شعر دهۀ هفتاد شد.
گزیدۀ آثار منتشر شده:
در کوچههای اول حرکت؛ (مجموعه شعر- ۱۳۷۷)
آوای جنینی؛ (مجموعه شعر- ۱۳۹۵)
گزینه شاهکارهای هایکو معاصر جهان؛ (ترجمه و بازسرایی- ۱۳۹۶)
منظومۀ چهار کوارتت؛ (تی اس الیوت، ترجمه همراه نقد و تفسیر- ۱۳۹۶)
شاهکارهای شعر جهان؛ (ترجمه با فیروزه محمدزاده- ۱۳۹۸)
شعر به وقت گرینویچ؛ مجموعه برگزیده شعر و شاعران معاصر جهان (۱۳۹۷)
زره کرگدن به تن دارم؛ (مجموعه شعر- ۱۳۹۷)
فصل گلهای سفید داوودی؛ (ناتسومه سوسه کی- ترجمۀ هایکو، ۱۳۹۸)
