نقدی بر کتاب شعر دکتر علیرضا زرین
نقدی بر کتاب شعر «به فتح جهان آمدهام» سرودهی دکترعلیرضا زرین
به فتح جهان آمدهام
انتشارات رزقی، بیرجند، بهمن ۱۴۰۰
این مجموعه شامل ۱۱۷ شعر سپید و آزاد همراه با ترجمهی۳۶ شعر به انگلیسی توسط خود شاعر است.
فتح جهان با اسلحه زندگی بخش عشق:
نگاهی گذرا به مجموعه شعر «به فتح جهان آمدهام» سرودهی علیرضا زرین.
زبان شعرها ساده است یعنی در عین روان بودن و خوشخوان بودن، از درهمتنیدگی و فشردگی، موسیقی یا وزن و آهنگ یا اتفاقات زبانی بدیعی که زبان شعر عموماً در پی رسیدن به آن است، چندان بهرهای ندارد. گاهی به شعرهایی منثور بر میخوریم با نثری ساده و ریتمی ملایم:
نام گیاهان هرز را میدانم/ ستون فقراتی که در نیمههای شب/ صدای شکستنش را شنیدم/ هنوز در گوشم جیغ میکشد/ ستارههای کاذب را شناختهام/ هنوز کنار تو هستم/ و با تو پیمان بستم.
و گاه نظمی عروضی و ساده از نوع نیمایی شعر را پیش می برد:
•همراه تو•
همراه با تو بودن/ تکرار بکر عشق است/ در فرصت شدنها/ کردار عاشقانه/ آیینهی هزاره/ آوای تک ستاره.
البته این شعرها از آغاز هم قرار نبوده است از چنان زبان و چنان آهنگی برخوردار باشند. سادگی و در واقع سهل بودن در نوشتن و به آسانی درک شدن هنگام خوانده شدن، چنانچه در مقدمهی کتاب نیز آمده است؛ هدف شاعر از سرودن این شعرها ست. شعرهای عمیق، اما ساده؛ تا بتواند برای هر کسی قابل درک و فهم باشد.
۲
در سرودن این شعرها کمتر از تصاویر بلاغی و تصویرپردازی به معنای عام آن استفاده شده. تصویر صوتی هم در آنها دیده نمیشود. تصویر در این شعرها، ضیاء موحد نام داده است، عموما تصویر عاطفی است:
- آینه•
آینهایست محبت در برابرم/ آنچه میبینم، مرا میآفریند.
البته اینگونه هم نیست که هیجگاه با تصویر پردازی به معنای عام و تصاویر بلاغی زیبا در شعرها مواجه نباشیم:
- پچ پچ•
پچ پچی در صدف گوشم/ امواج دریایی از عشق/مروارید میسازد
که البته این شعر تصویر عاطفی قابل توجهی هم در درون خود دارد.
۳
چنانکه گفته شد شعرها نه تصویرپردازانه بلکه عموما گزارهای هستند:
- اول خط•
بعد از هزار سال نوشتن هنوز در اول خطم که با نام تو میآغازد و به پایان میرسم.
و ایده پردازانه. ایدهها هم خیلی اعجاب آور نیستند ایدههایی به ظاهر ساده، که گاه به عمق قابل توجهی می رسند:
- شعر و زندگی•
شعر را باید زیست/ زندگی را باید سرود
۴
در برخی شعرها اطناب بی دلیل وجود دارد و شعر را به سمت توضیح سوق میدهد. مانند شعر شمارهی ۴۰ با نام همسفران و…
از آنطرف در برخی ایجاز به استادی رعایت شده است: مانند شعر شمارهی ۸۰ با نام آینه که در بالا آوردیم.
۵
نگاه انسانگرایانه و اومانیستی و نوعی روشنفکرمابی خوش بینانه در محتوای شعرها قابل مشاهده است:
- شکل تازهی جهان•
پنداشتیم شکل تازهی جهانیم/ در گذار سایهی زهر آلودمان بر خاک/ از درون سیل آتش و زلزله آب/ تنهایی ژرفای خود را در گلو خفه کردیم/ زمین ما را از گردهاش تکانید.
۶
امید و عشق و دوستی مضامین اصلی شعرها را تشکیل میدهد و محتوای شعرها را اگرچه موضوعات متنوعند:
- هر صبح•
هر صبح/ بیداریام/ تولد دوباره در گاهواره عشق است/ میبوسمت/ و میگویم که عاشقت هستم/پیش از آنکه واژهها در دهانم گم شوند.
- شبی نیست•
شبی نیست که نگذرد/ حتی اگر ما بگذریم/ در بگذریم/ بگذاریم و بگذریم/ شب همیشه میگذرد…
۷
به نظر شعر زرین همانقدر که از شعر نو فارسی بهره برده است از شعر مدرن آمریکا و سادهنویسیهای نسل بیت هم ـ با توجه به دوستی و همنشینی با شاعران این نسل مثل آلن گینزبرگـ ـ تاثیر پذیرفته است. البته نهایتا به علت ایرانی بودن شاعر، از توضیح و سخنرانی و پند و اندرز و اعترافات عاطفی و … هم در شعرها فراوان هست:
۸
و در پایان اینکه با ترجمهی شعرها در اینجا کاری نداشتهایم. ترجمهی شعرها هم البته به دلیل فقدان عناصری مثل موسیقی زبان در هم تنیده و فشرده و عناصر بلاغی به شکل گسترده چنانکه گفته شد و به علت آشنایی کامل و سطح بالا با دو زبان فارسی و انگلیسی، برای زرین کار پیچیدهای هم نباید بوده باشد.
- درباره نویسنده:
- از همین نویسنده:
