In touch with Diverse Iranian Community

روز خبرنگار و میراث شوم رانت‌خواری رسانه‌ای

غلامحسین دوانی  |  خبرنگار افتخاری

هفدهم مردادماه هر سال بعنوان روزخبرنگار شناخته شده و در این روز از خبرنگارانی که به مسئولیت‌های حرفه‌ای و اجتماعی پای‌بند بوده‌اند، قدردانی می‌شود . با تبریک روز خبرنگار به همه اهالی خبر شامل خبرنگاران و روزنامه‌ها و رسانه‌هایی که رسالت حرفه‌ای خود را انجام داده و می‌دهند، باید به مقابله با روزنامه‌ها و رسانه‌هائیی بپردازیم که نقش مخرب‌شان در سیاه‌کاری‌های سیاسی – اقتصادی هویدا شده است . کجاست شهید حسن باقری افشره‌ای‌، که خبرنگاری را در سنگرهای جبهه‌های جنگ برپاکرد تا مشاهده کند نوکیسه‌گانی خبرنگاری را به سکویی برای پرتاب خود یا دیگران به منابع قدرت و پول تبدیل و عملاً بر علیه مردم قلم‌فرسائی می‌کنند.

افشای ماجرای موسسه اعتباری ثامن‌الحج و نقش مخرب برخی رسانه‌ها و سلبریتی‌ها در ایجاد شهرت کاذب برای این موسسه بر کسی پوشیده نیست. نگاهی به صفحات برخی روزی‌نامه‌ها نشان می‌دهد که همه روزه برخی افراد به عناوین مختلف در این روزی‌نامه‌ها به‌عنوان کارآفرین، مرد برتر صادرات، مدیر مشکل‌گشا و … معرفی و جالب آنکه در یک صفحه چند بانک و موسسه هم‌زمان به‌عنوان برتر و برترین معرفی می‌شوند در حالیکه صنعت بانکداری کشور ورشکسته و قاعدتاً مدیران این صنعت باید پاسخگوی این ورشکستگی هم باشند!! اما امان از درآمد تبلیغات که چه‌ها می‌کند.

روزنامه‌ای‌ که خود را در جایگاه Financial times می‌بیند به رنگین نامه‌های تبلیغاتی تبدیل و بنظر می‌رسد گردانندگان و پشت پرده این روزنامه‌ها حتی یکبار روزنامه Financial times  را تورق نکرده‌اند تا مشاهده کنند در این روزنامه حتی برجسته‌ترین مدیران بنگاه‌های اقتصادی به‌عنوان برتر و برترین معرفی نمی‌شود. اگر مراجع قضایی بتوانند اعترافات بنگاه‌های ورشکسته‌ای که سالیان دراز به‌عنوان موسسه برتر و مدیر برتر معرفی شده بودند، به‌صورت علنی انتشار دهند، آنوقت می‌توان فهمید که پشت پردهٔ رسانه‌ای این موسسات کدام نشریات بوده‌اند؟

خبرنگاری که روزگاری بعنوان حرفه‌ای مستقل و صدای مردم تلقی می‌شود به ابزاری برای رسیدن به منافع اقتصادی و زد و بند سیاسی- اقتصادی تبدیل و برخی کسانی که نام خود را به انگلیسی نمی‌توانند بنویسند، مقاله ترجمه می‌کنند!!

فراموش نکرده‌ایم که در سال‌های ۱۳۷۵ به بعد پدیده ناپاکی در روزنامه‌های اقتصادی به‌صورت “باج افزاز رسانه‌ای” شکل گرفت که رسماً از شرکت‌ها باج‌خواهی کرده و سرانجام برخی از آنها نیز به تباهی کشیده شد. تاریخ سیاسی- اقتصادی کشور حضور برجسته‌گانی همچون تورج فرامرزمند، علی‌اکبر دهخدا (دخو)- بهمن احمدی امویی و منتقدین همچون محمدعلی افراشته، عمران صالحی، علی دهباشی، ایرج گرگین، مرتضی مردیها، اردشیر محصص، محمود عنایت، مصطفی ایزدی، هوشنگ وزیری ، کیومرث صابری (‌گل آقا) و ده‌ها تن دیگر بوده‌اند که جای آنان را جوجه وردست‌هائی که عملاً نقش عصا برای چلاق‌های سیاسی- اقتصادی را بازی می‌کنند. شیوه کار این عصابه‌دستان در همه حوزه‌های خبرنگاری آن است که با برپایی جنجال رسانه‌ای بر علیه این و آن شخص و نهاد سرانجام به ترک مخاصمه با دریافت انعام و … خاتمه دهند.

fu7590-338x510 روز خبرنگار و میراث شوم رانت‌خواری رسانه‌ایخبرنگاران به‌عنوان سفیران آگاهی همچنان که نياز به حمايت مردمی دارند، در قبال مردم و افکار عامه مسئوليت نيز دارند. در واقع خبرنگاری يکی از دشوارترين مسئوليت‌ها است. خصوصیات فردی و شخصیتی خبرنگاران شامل کنجکاوی‌، پرسشگری، تیزبینی و نکته‌سنجی، سریع‌الانتقال بودن، ضریب هوشی بالاتر از سطح جامعه (شامل هوش ژنتیک یا  IQ) و هوش هیجانی یا EQ )، خلاقیت، مسئولیت‌پذیری، فروتنی و پایبندی به اخلاق حرفه‌ای بوده که تاثیر آن در اخبار مشاهده می‌شود. مهمترین ویژگی «خبر» آنست که معنایی پردامنه داشته و خبرنگار نیز حامل مفاهیم و مسئولیت‌های سنگینى در قبال جامعه، تاریخ و وجدان خویش باشد. مهم‌ترین ویژگی خبرنگار آنست که بتواند در چارچوب قوانین یا محدودیت‌های احتمالی باید بتواند حرف خویش و صدای مردمش را بیان کند. به‌همین علت نتيجه‌ی کار يک خبرنگار می‌تواند تاثير مستقيم بر اذهان عامه و سرنوشت يک جامعه داشته‌باشد. مردم بر اساس اطلاعاتی که توسط خبرنگار تهيه می‌شود، از اوضاع سياسی، اجتماعی و اقتصادی کشورشان آگاه شده و تحت تاثیر قرار می‌گیرند، به‌همین علت چنانچه خبرنگاری کارش را با دقت و مسئوليت پذيری انجام ندهد، می‌تواند افکار عامه را به بيراهه بکشاند. لذا جامعه خبرنگار را چشم همیشه بیدار خود می‌داند زیرا خبرنگاران سنجش‌گر بسیاری از وقایع و رویدادها هستند که بر اساس آن علاوه بر ارزیابی فعالیت‌های دولتمردان و مسئولین، جامعه از ضعف‌ها و قوت‌های خود و کشور آگاهی پیدا می‌کند. برخی از جامعه‌شناسان سیاسی بر این باورند که میزان آزادی‌های فردی و اجتماعی را می‌توان با ضرایب آزادی خبرنگاران و خبررسانی به‌موقع، دقیق و روشن سنجید.
با وجود دست آوردهای مهم رسانه‌های کشور، اما کار خبرنگاری در ایران کمتر به‌صورت حرفه‌ای انجام می‌شود و اصول اوليه خبرنگاری توسط بسياری از رسانه‌های چاپی، صوتی، تصويری و ديجيتالی رعايت نمی‌گردد. دقت و بی‌طرفی يکی از اصول مهم در کار خبرنگاری است، اما متاسفانه ديده شده است که بسياری از رسانه‌ها دقت و بی‌طرفی لازم را در نشر خبرها ندارن که این موضوع اساساً به مدیران و گردانندگان این رسانه‌ها باز می‌گردد که مهم‌ترین بازتاب اینگونه اخبار در نشریات سیاسی‌، افتصادی و ورزشی کشور صورت گرفته و می‌گیرد. از سو‌ی ديگر، خبرنگاران با چالش‌های جدی مواجه هستند. عدم دسترسی به اطلاعات دقيق و موثق يکی از عمده‌ترين چالش در برابر کار خبرنگاران و بخصوص ژورناليزم تحقيقی است. با اجرای قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، اميدواری‌ها برای دسترسی به اطلاعات دقيق و فراهم شدن زمينه مناسب برای تهيه گزارش‌های تحقيقی، افزايش يافته بود، اما متاسفانه هنوز اين قانون به‌صورت درست عملی نمی‌گردد. اگر چه تصویب قانون دسترسی به اطلاعات، يک گام مهم در تاريخ رسانه‌های کشور بود و تطبيق دقيق و درست آن، می‌تواند کار خبرنگاران را در راستای اطلاع رسانی دقيق و موثق، کمک فراوان بکند. از مهمترین چالش‌های حرفه خبرنگاری امنیت است بطوری‌که جامعه موظف است امنیت جانی خبرنگاران را تامین تا آنان بدون ترس و واهمه در هنگام تهيه خبر در معرض خطر قرار نگیرند. این موضوع حتی در دوران جنگ نیز به‌عنوان یک اصل اساسی پذیرفته شده است ولی متاسفانه عموماً طرف‌های درگير جنگ خود را متعهد به حفظ جان خبرنگاران و مصون بودن آن‌ها ندانسته و به‌همين خاطر خبرنگاری يکی از خطرناک‌ترين شغل‌ها تعریف شده است . این در حالی است که در نظام‌های مردم سالار، حفظ و حراست از امنیت سیاسی- جانی خبرنگاران از مهم‌ترین ارکان حکمرانی تلقی میشود.

از دیگر معضلات حرفه خبرنگاری‌، عدم مصونيت و ثبات شغلی است بطوری‌که وقتی يک خبرنگار کار را در يک رسانه شروع می‌کند، هيچ اطمينانی وجود ندارد که بتواند بصورت دايمی و يا دراز مدت شغلش را در آن رسانه ادامه دهد. صاحبان رسانه در اکثر اوقات با خبرنگاران به صورت غير‌حرفه‌ای برخورد و هیچ‌گونه اعتباری برای آنان قایل نبوده و آنان را صرفا ابزار خبری دانسته که هر وقت لازم بدانند، می‌توانند يک خبرنگار را از کار برکنار کنند.  لذا بسياری از خبرنگاران از ترس بیکاری به سیاست‌های نادرست آن رسانه‌ها و خرده فرمایشات مدیران رسانه‌ها تمکین می‌کنند تا حداقل منبع معیشتی خود را از دست ندهند. این عدم ثبات و امنيت شغلی، آينده‌ی خبرنگار را در حالت ابهام قرار داده و عملا مانع خلاقيت و کار حرفه‌ای خبرنگار می‌شود.
اگر رسانه‌ها به‌عنوان رکن چهارم يک نظام دموکراتيک تلقی شوند حکومت‌ها و دولت‌ها موظفند آزادی رسانه‌ها و زمينه را برای رشد و فعاليت آنها فراهم سازد و مصونيت شغلی و جانی خبرنگاران را تضمين کنند. زیرا آگاهی‌دهی دقيق و شفاف درباره وضعيت کشور و مشکلات آن به شهروندان، يکی از وظايف اصلی هر حکمرانی خوب است و اين زمينه را تنها رسانه‌ها می‌توانند فراهم کنند. درصورتی که رسانه‌ها نتوانند به اطلاعات دقيق و شفاف دسترسی داشته باشند، شهروندان نيز از وضعيت کشور آگاه نخواهند شد. عدم آگاهی شهروندان از کارکردهای حکومت می‌تواند زمينه را برای فساد بيشتر در ارکان حکومت مهيا سازد؛ زيرا افکار عمومی به‌عنوان يک عامل فشار می‌تواند حکومت را وادار سازد که شفافيت را در عملکردش رعايت کند و از فساد دوری کند؛ در صورت غياب اين عامل، هيچ گزينه‌ی ديگری برای فشار بر دولت‌ها و دولت‌مردان وجود نداشته و ارابه‌ی فساد همچنان رو به جلو خواهد چرخيد.

در پایان بار دیگر از رسانه‌ها و خبرنگارانی که علیرغم همه سختی‌ها و محدودیت‌ها سر به آستان قدرت‌های فساد نگذاشته و در چارچوب مسئولیت‌های اجتماعی در تنویر افکار عمومی کوشا بوده‌اند، درود فرستاده و آرزو داریم رکن چهارم دمکراسی بقیه ارکان را به جایگاه واقعی بازگرداند.

61dcb66e18bd4fd85c99a412a2169dae?s=100&d=mm&r=g روز خبرنگار و میراث شوم رانت‌خواری رسانه‌ای

غلامحسین دوانی؛ پژوهش‌گر اقتصادی و عضو انجمن اقتصاددانان حرفه‌ای بریتیش کلمبیا

پاسخ دهید

مشاهدهٔ قبل از ارسال

نمایش متن بعد از ارسال