In touch with Diverse Iranian Community

چالش توسعه با اصطبل

0 45

ایران پس از دوران صفویه به چنگ خوان یغمای قاجار افتاد و سیطره بیش از پنجاه سال سلطنت قاجار باعث فروپاشی و انحطاط ایران در آستانه دوره رنسانس و پیشرفت اروپا شد. علت عقب‌افتادگی ایران را بسیاری از محققان و مورخان به كرات نوشته‏‌اند. از خیانت و وابستگی دولت‌مردان تا توطئه خارجیان، فقدان فرهنگ اجتماعی و… اما آنچه مهم‌تر از سایر مسائل بود صعود چوپانان، راهزنان و تاجرباشی‌ها به پادشاهی كشوری كه روزگاری امپراطوری محسوب می‏شد، بود كه ایران را به پاره كشوری تبدیل كرد كه هر پاره آن مثل جگرگوشه‌‏ای كه از بین برود به تصاحب بیگانگان درآمد و از این جهت لكه ننگی بر دامان قاجار نشست كه هیچگاه پاك نخواهد شد. فارغ از گفته‏‌ها و مدارك و مستنداتی كه درباره هرزگی، بی‏‌بندوباری و تاریك‌خانه‏‌های سیاسی و اقتصادی قاجار گفته می‌‏شود، سند ذیل حكایت گویای كشورداری در دوره‌‏ا‌‌ی است كه درشکه توسعه و پیشرفت در ممالك اروپائی چهارنعله به سوی اصلاحات می‏‌رفت. ارقام بودجه سال ۱۲۸۶ به نقل از كتاب «امیركبیر» نوشته زنده‌‌‏یاد فریدون آدمیت به شرح ذیل بوده است:

ردیفشرح اقلام خرجمبالغ: تومان
۱درآمد نقدی شامل مالیات، گمرك و خالصه و غیره2.667.000
۲مالیات جنسی، غله (245.237 خروار)500.000
  برنج (4.478 خروار)
  كاه (10.895 خروار)
  جمع كل وصولی3.167.000

 

ارقام درآمد خالص نقدی ایالات كه پس از كسر مخارج ایالتی به خزانه پرداخت گردیده است:

یزدخراسانآذربایجاناسترآبادمازندرانگیلانلرستان و خوزستان
73.000227.000620.00023.000102.000238.000130.000
تهران و حومهکرماناصفهانهمدانکرمانشاهفارسکردستان
122.000101.000332.00065.00079.000403.00032.000
قزوین و خمسهعراق مرکزی شامل (کاشان –قم و کاشان و گلپایگان ساوه و ملایرو غیره  
132.000312.000
جمع کل 2.991.000

 

«ارقام خرج»

مخارج عمومی به اضافه هدایا، ساختمانها، پست و غیره235.521
(عملجات): حقوق دیوانیان در پایتخت805.985
بودجه سپاه1.222.764
مخارج ایالتی292.331
جمع2.656.601

ارقام مواجب و مستمری‌ها به استثنای بودجه نظام
ردیفشـــــرحمبالغ: تومان
1صدر اعظم42.000
2شاهزادگان و خاندان سلطنت257.126
3اشراف و اعیان98.276
4ارباب قلم18.110
5علما و سادات و ملایان4.110
6اطبا و شعرا و مترجمان و غیره18.843
7كاركنان اصطبل و مهتران17.540
8خانهای دودمان قجر21.302
9پناهندگان گرجستان، ارمنستان و هرات77.597
10اشیك آقاسی و آجودانهای حضور18.428
11كاركنان دیوانخانه (عدلیه)2.746
12معلمان و كاركنان دارالفنون7.750
13دلقك‌های شاه9.640
14غلام پیشخدمت‌ها و پیش‌خدمتان مخصوص و گاردشاهی103.584

تدقیق در ارقام فوق نشان می‏‌دهد كه جبره و مواجب كاركنان اصطبل و مهتران (بخوانید بودجه اصطبل – ردیف ۷) حدود 3/6  برابر بودجه كاركنان عدلیه (دیوان‌خانه) بوده و مجموع بودجه ردیف‌های (۷ و۱۳) یعنی (بودجه اصطبل و دلقك‌های شاه) رویهم 27.180 تومان و در مقابل بودجه کارکنان عدلیه 2.746 تومان و یا به تعبیری ده درصد بودجه «اصطبل و مهتران» بوده، چرا كه دلقك‌های شاه هم دست كمی از ابواب اصطبل نداشته‏‌ا‌ند! با بررسی اجمالی این ارقام می‏‌توان انتظار داشت كه وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن روزگار چگونه باید بوده باشد و چرا نابسامانی و بی‌امنیتی همیشه گریبان‌گیر مردم ستم‌دیده ایران بوده‌است. در دورانی كه میرابو، لاوازیه، منتیسكو، لامارتین و ماكسیم گوركی حاصل اندیشه و اراده انسان‌ها در دنیای در حال توسعه بودند، حاصل دسترنج مردم ایران را اشراف و اعیان و اصطبل و دلقك‌ها به‌باد فنا می‌‏دادند و همین توجه خاص به اصطبل و دلقك‌های اعلیحضرت سرانجام دودمان قاجار را به باد فنا داد. فاعتبروا یا اولی‏الابصار.

پاسخ دهید

مشاهدهٔ قبل از ارسال

نمایش متن بعد از ارسال