سیاسی و اقتصادی صفحه اول گزيده‌ها

چالش توسعه با اصطبل

ایران پس از دوران صفویه به چنگ خوان یغمای قاجار افتاد و سیطره بیش از پنجاه سال سلطنت قاجار باعث فروپاشی و انحطاط ایران در آستانه دوره رنسانس و پیشرفت اروپا شد. علت عقب‌افتادگی ایران را بسیاری از محققان و مورخان به كرات نوشته‏‌اند. از خیانت و وابستگی دولت‌مردان تا توطئه خارجیان، فقدان فرهنگ اجتماعی و… اما آنچه مهم‌تر از سایر مسائل بود صعود چوپانان، راهزنان و تاجرباشی‌ها به پادشاهی كشوری كه روزگاری امپراطوری محسوب می‏شد، بود كه ایران را به پاره كشوری تبدیل كرد كه هر پاره آن مثل جگرگوشه‌‏ای كه از بین برود به تصاحب بیگانگان درآمد و از این جهت لكه ننگی بر دامان قاجار نشست كه هیچگاه پاك نخواهد شد. فارغ از گفته‏‌ها و مدارك و مستنداتی كه درباره هرزگی، بی‏‌بندوباری و تاریك‌خانه‏‌های سیاسی و اقتصادی قاجار گفته می‌‏شود، سند ذیل حكایت گویای كشورداری در دوره‌‏ا‌‌ی است كه درشکه توسعه و پیشرفت در ممالك اروپائی چهارنعله به سوی اصلاحات می‏‌رفت. ارقام بودجه سال ۱۲۸۶ به نقل از كتاب «امیركبیر» نوشته زنده‌‌‏یاد فریدون آدمیت به شرح ذیل بوده است:

ردیف شرح اقلام خرج مبالغ: تومان
۱ درآمد نقدی شامل مالیات، گمرك و خالصه و غیره 2.667.000
۲ مالیات جنسی، غله (245.237 خروار) 500.000
  برنج (4.478 خروار)
  كاه (10.895 خروار)
  جمع كل وصولی 3.167.000

 

ارقام درآمد خالص نقدی ایالات كه پس از كسر مخارج ایالتی به خزانه پرداخت گردیده است:

یزد خراسان آذربایجان استرآباد مازندران گیلان لرستان و خوزستان
73.000 227.000 620.000 23.000 102.000 238.000 130.000
تهران و حومه کرمان اصفهان همدان کرمانشاه فارس کردستان
122.000 101.000 332.000 65.000 79.000 403.000 32.000
قزوین و خمسه عراق مرکزی شامل (کاشان – قم و کاشان و گلپایگان ساوه و ملایرو غیره    
132.000 312.000
جمع کل 2.991.000

 

«ارقام خرج»

مخارج عمومی به اضافه هدایا، ساختمانها، پست و غیره 235.521
(عملجات): حقوق دیوانیان در پایتخت 805.985
بودجه سپاه 1.222.764
مخارج ایالتی 292.331
جمع 2.656.601

ارقام مواجب و مستمری‌ها به استثنای بودجه نظام
ردیف شـــــرح مبالغ: تومان
1 صدر اعظم 42.000
2 شاهزادگان و خاندان سلطنت 257.126
3 اشراف و اعیان 98.276
4 ارباب قلم 18.110
5 علما و سادات و ملایان 4.110
6 اطبا و شعرا و مترجمان و غیره 18.843
7 كاركنان اصطبل و مهتران 17.540
8 خانهای دودمان قجر 21.302
9 پناهندگان گرجستان، ارمنستان و هرات 77.597
10 اشیك آقاسی و آجودانهای حضور 18.428
11 كاركنان دیوانخانه (عدلیه) 2.746
12 معلمان و كاركنان دارالفنون 7.750
13 دلقك‌های شاه 9.640
14 غلام پیشخدمت‌ها و پیش‌خدمتان مخصوص و گاردشاهی 103.584

تدقیق در ارقام فوق نشان می‏‌دهد كه جبره و مواجب كاركنان اصطبل و مهتران (بخوانید بودجه اصطبل – ردیف ۷) حدود 3/6  برابر بودجه كاركنان عدلیه (دیوان‌خانه) بوده و مجموع بودجه ردیف‌های (۷ و۱۳) یعنی (بودجه اصطبل و دلقك‌های شاه) رویهم 27.180 تومان و در مقابل بودجه کارکنان عدلیه 2.746 تومان و یا به تعبیری ده درصد بودجه «اصطبل و مهتران» بوده، چرا كه دلقك‌های شاه هم دست كمی از ابواب اصطبل نداشته‏‌ا‌ند! با بررسی اجمالی این ارقام می‏‌توان انتظار داشت كه وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن روزگار چگونه باید بوده باشد و چرا نابسامانی و بی‌امنیتی همیشه گریبان‌گیر مردم ستم‌دیده ایران بوده‌است. در دورانی كه میرابو، لاوازیه، منتیسكو، لامارتین و ماكسیم گوركی حاصل اندیشه و اراده انسان‌ها در دنیای در حال توسعه بودند، حاصل دسترنج مردم ایران را اشراف و اعیان و اصطبل و دلقك‌ها به‌باد فنا می‌‏دادند و همین توجه خاص به اصطبل و دلقك‌های اعلیحضرت سرانجام دودمان قاجار را به باد فنا داد. فاعتبروا یا اولی‏الابصار.

Related posts

گابریل گارسیا مارکز، خالق «صد سال تنهایی» درگذشت

شهرگان

وانموده‌ای از جامعه شهری سرگشته

امید حبیبی نیا

روحانی و اوباما تلفنی گفت‌وگو کردند

شهرگان

اظهار نظر